Më 17 korrik 1790 u nda nga jeta Adam Smith, filozofi dhe ekonomisti skocez që konsiderohet gjerësisht si babai i Ekonomisë Politike dhe një nga mendimtarët më me ndikim të Iluminizmit Evropian. Idetë e tij ndryshuan mënyrën se si njerëzimi e kupton pasurinë, tregtinë, punën dhe rolin e shtetit në ekonomi.
Adam Smith lindi më 1723 në Kirkcaldy të Skocisë. Që në moshë të re u dallua për prirjen ndaj filozofisë morale dhe studimeve klasike. Ai studioi në Universitetin e Glasgout dhe më pas në Oxford, për t’u bërë profesor i filozofisë morale, ku nisi të ndërthurte etikën me analizën e jetës ekonomike.
Në vitin 1759 botoi veprën “Teoria e Ndjenjave Morale”, ku argumentonte se shoqëria nuk mbahet vetëm nga interesi personal, por edhe nga aftësia e njeriut për të kuptuar dhe ndier shqetësimet e të tjerëve. Kjo vepër tregon se Smith nuk ishte vetëm ekonomist, por edhe filozof i natyrës njerëzore.
Megjithatë, emri i tij u bë i pavdekshëm në vitin 1776 me botimin e kryeveprës “Pasuria e Kombeve” (An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations). Ky libër konsiderohet themeli i ekonomisë moderne. Në të, Smith shpjegoi se pasuria e një vendi nuk matet vetëm me arin apo argjendin që zotëron, por me aftësinë për të prodhuar mallra dhe shërbime, me produktivitetin e punës dhe me lirinë e shkëmbimeve ekonomike.
Një nga konceptet më të njohura të tij është ai i “dorës së padukshme”. Sipas Smith-it, kur individët ndjekin interesin e tyre ekonomik brenda një tregu të lirë dhe konkurrues, ata, pa e synuar drejtpërdrejt, kontribuojnë edhe në mirëqenien e përgjithshme të shoqërisë. Kjo ide u bë një nga shtyllat e kapitalizmit modern.
Smith ishte gjithashtu një mbrojtës i ndarjes së punës, duke treguar se specializimi rrit ndjeshëm produktivitetin. Shembulli i tij i famshëm me fabrikën e kunjave mbetet edhe sot një nga ilustrimet klasike në tekstet universitare të ekonomisë.
Megjithëse shpesh paraqitet si përkrahës i tregut pa kufizime, Adam Smith nuk besonte në mungesën totale të shtetit. Ai mendonte se qeveria kishte detyrimin të garantonte drejtësinë, sigurinë, mbrojtjen kombëtare dhe investimet në infrastrukturë e arsim – fusha ku iniciativa private nuk ishte gjithmonë e mjaftueshme.
Kur vdiq më 17 korrik 1790 në Edinburg, Smith kishte botuar vetëm dy vepra madhore, por ndikimi i tyre do të shtrihej përtej shekujve. Mendimi i tij frymëzoi ekonomistë, filozofë dhe politikanë në mbarë botën, duke formësuar zhvillimin e ekonomisë së tregut dhe debatet mbi rolin e shtetit në jetën ekonomike.
Sot, më shumë se dy shekuj pas vdekjes së tij, Adam Smith vazhdon të mbetet figura themelore e ekonomisë politike. Idetë e tij studiohen në universitete, diskutohen në qeveri dhe ndikojnë ende në mënyrën se si funksionojnë ekonomitë moderne. Trashëgimia e tij dëshmon se disa libra nuk ndryshojnë vetëm mendimin e kohës së tyre, por edhe rrjedhën e historisë.
Përgatiti: L.Veizi