Last Updated on 02/08/2025 by adminfjala
2 gusht 1934
Më 2 gusht 1934, Presidenti gjerman Paul von Hindenburg ndërroi jetë në moshën 86-vjeçare. Vetëm pak orë pas vdekjes së tij, Adolf Hitler, që deri atëherë mbante titullin Kancelar i Gjermanisë, shpalli bashkimin e detyrave të Presidentit dhe Kancelarit në një post të vetëm – Führer und Reichskanzler (“Udhëheqës dhe Kancelar i Rajhut”), duke marrë kontrollin e plotë politik dhe ushtarak të shtetit gjerman. Ky akt përmbylli shndërrimin e Republikës së Vajmarit në një shtet totalitar nën udhëheqjen e Partisë Naziste, një proces i njohur me termin Gleichschaltung – që në përkthim do të thotë “unifikim” ose “vendosje në të njëjtën linjë”.
Çfarë ishte Gleichschaltung?
Gleichschaltung ishte procesi sistematik me të cilin Partia Naziste ndërtoi një shtet totalitar duke shuar çdo formë të pavarësisë politike, ligjore, kulturore dhe institucionale. Kjo përfshinte:
Shuarjen e partive të tjera politike dhe shpalljen e NSDAP-së si parti e vetme legale.
Nënshtrimin e parlamenteve të landeve federale ndaj kontrollit të Berlinit. Nazifikimin e administratës publike, shoqatave të punëtorëve, sistemit arsimor, kishave, mediave dhe organizatave kulturore. Krijimin e organizatave naziste për çdo segment të shoqërisë: nga Hitlerjugend (Rinia e Hitlerit) te Deutsche Arbeitsfront (Fronti Gjerman i Punës).
Qëllimi ishte: krijimi i një shoqërie të centralizuar, të bindur, të kontrolluar nga lart-poshtë, pa vend për dissent, pluralizëm apo opozitë.
Ngjitja e Hitlerit në pushtet – një rrugë e planifikuar me kujdes
Hitleri u emërua Kancelar më 30 janar 1933 nga vetë Hindenburg, nën presionin e elitave konservatore që besonin se mund ta kontrollonin atë. Por menjëherë pas emërimit, ai nisi zbatimin e një strategjie të dhunshme dhe ligjore për të kapur pushtetin absolut:
Shkurt 1933: Pas djegies së Reichstag-ut (parlamentit), shpallet Gjendja e Jashtëzakonshme, që pezullon të drejtat kushtetuese.
Mars 1933: Parlamenti miraton Ligjin e Fuqive të Jashtëzakonshme (Ermächtigungsgesetz), i cili i jep Hitlerit autoritet për të nxjerrë ligje pa miratimin e Reichstag-ut.
Qershor–korrik 1933: Shpërbëhen të gjitha partitë e tjera politike.
Qershor 1934: “Nata e thikave të gjata” – eliminimi i liderëve të SA-së (njësia paraushtarake) dhe konsolidimi i besnikërisë së ushtrisë ndaj Hitlerit.
Më 2 gusht 1934, me vdekjen e Hindenburgut, pengesa e fundit kushtetuese u zhduk.
Referendumi dhe legjitimiteti formal
Më 19 gusht 1934, Hitleri organizoi një referendum kombëtar për të miratuar bashkimin e detyrave të Presidentit dhe Kancelarit. Rezultati: 89.9% e votuesve mbështetën këtë ndryshim, edhe pse votimi u mbajt nën presion, propagandë dhe frikë. Ushtria gjermane, që më parë i kishte betuar besnikëri Presidentit, u betua personalisht ndaj Hitlerit, duke i dorëzuar atij kontrollin absolut të forcave të armatosura.
Pasojat e menjëhershme dhe afatgjata
Gjermania u shndërrua në një diktaturë personale, me një strukturë shtetërore ku çdo vendimmarrje kalonte përmes Hitleri. U shtypën të gjitha format e opozitës politike dhe civile. Filloi një cikël represioni ndaj hebrenjve, romëve, homoseksualëve, komunistëve dhe çdo “armiku të popullit”. Institucionet tradicionale – parlamenti, gjykatat, kisha, shtypi – u zhbënë në funksionin e tyre dhe u bënë mjete të propagandës naziste. Në pak vite, Gjermania do të hynte në rrugën e militarizimit, agresionit territorial dhe më pas do të shkaktonte Luftën e Dytë Botërore, si dhe Holokaustin.
Trashëgimia e errët e 2 gushtit 1934
Dita e shpalljes së Hitlerit si Führer përfaqëson momentin kur diktatura naziste u bë realitet ligjor dhe institucional. Ajo ishte pika pa kthim drejt një prej kapitujve më të errët të historisë moderne: një regjim që në emër të “unitetit kombëtar” shkatërroi çdo vlerë demokratike, njerëzore dhe universale. Gleichschaltung-i nuk ishte vetëm një proces politik; ishte edhe një akt psikologjik, shoqëror dhe kulturor që paralizoi Gjermaninë – një paralizë që do të zgjaste deri në rrëzimin e Rajhut të Tretë më 1945.
Përgatiti: L.Veizi