Në qershorin e vitit 1942, vetëm gjashtë muaj pas sulmit shkatërrues japonez mbi Pearl Harbor, në ujërat e pafundme të Paqësorit u zhvillua një betejë që do të ndryshonte rrjedhën e Luftës së Dytë Botërore. Midway nuk ishte thjesht një përplasje mes flotave rivale; ishte momenti kur Japonia humbi iniciativën strategjike dhe Shtetet e Bashkuara nisën rrugëtimin e tyre drejt fitores.
Nga 4 deri më 7 qershor 1942, pranë Atollit Midway, një grup ishujsh të vegjël rreth 2.100 kilometra në veriperëndim të Havait, marina amerikane dhe ajo japoneze u përfshinë në një nga betejat detare më të rëndësishme të historisë.
Historiani ushtarak John Keegan e përshkroi Midway-n si “goditjen më mahnitëse dhe më vendimtare në historinë e luftës detare”, ndërsa studiues të tjerë e kanë krahasuar me betejat e famshme të Salaminës, Trafalgarit dhe Tsushimës për ndikimin e saj në historinë botërore.
Pas Pearl Harborit
Më 7 dhjetor 1941, Japonia kishte tronditur botën me sulmin e saj surprizë ndaj bazës amerikane të Pearl Harborit. Brenda pak muajsh, forcat japoneze kishin pushtuar territore të mëdha në Azi dhe Paqësor, duke krijuar një perandori që shtrihej nga Birmania deri në Ishujt Solomon.
Megjithatë, në prill të vitit 1942, amerikanët goditën zemrën e Japonisë. Në atë që u quajt Sulmi Doolittle, bombardues amerikanë ngritën fluturim nga një aeroplanmbajtëse dhe bombarduan Tokion. Dëmet materiale ishin të kufizuara, por efekti psikologjik ishte i madh. Për herë të parë, japonezët kuptuan se ishujt e tyre nuk ishin të paprekshëm.
Admirali Isoroku Yamamoto, arkitekti i sulmit mbi Pearl Harbor, vendosi të tërhiqte në një kurth flotën amerikane. Objektivi i tij ishte Atolli Midway. Duke pushtuar këtë bazë strategjike, Japonia do të zgjeronte perimetrin mbrojtës dhe do të detyronte aeroplanmbajtëset amerikane të dilnin në betejë, ku shpresonte t’i shkatërronte përfundimisht.
Sekreti që ndryshoi gjithçka
Por japonezët nuk e dinin se kodi i tyre sekret detar ishte thyer pjesërisht nga specialistët amerikanë të kriptografisë.
Ekspertët e inteligjencës detare në Havai arritën të zbulojnë se objektivi i operacionit të ardhshëm, i koduar si “AF”, ishte pikërisht Midway. Për të konfirmuar dyshimet, amerikanët dërguan një mesazh të pakoduar nga ishulli, ku njoftonin për mungesë uji të pijshëm. Pak më vonë, japonezët transmetuan një mesazh të koduar që raportonte se “AF kishte mungesë uji”. Kurthi tashmë ishte zbuluar.
Komandanti amerikan në Paqësor, admirali Chester Nimitz, vendosi të përgatiste një pritë.
Përplasja e gjigantëve
Në betejë morën pjesë tre aeroplanmbajtëse amerikane: USS Enterprise, USS Hornet dhe USS Yorktown. Përballë tyre qëndronte elita e marinës japoneze: Akagi, Kaga, Soryu dhe Hiryu, katër nga gjashtë aeroplanmbajtëset që kishin sulmuar Pearl Harborin.
Në mëngjesin e 4 qershorit, avionët japonezë bombarduan Midway-n, por nuk arritën ta neutralizonin bazën. Admirali Chuichi Nagumo u përball me një dilemë fatale: të përgatiste një valë të dytë sulmesh ndaj ishullit apo të armatoste avionët për një sulm kundër anijeve amerikane që sapo ishin zbuluar.
Ndërsa ekuipazhet japoneze po ndryshonin bombat me silurë dhe karburanti mbushte hangarët, qielli mbi flotën japoneze u mbush me avionë amerikanë.
Katër minuta që vendosën luftën
Rreth orës 10:20 të paradites ndodhi momenti vendimtar.
Bombarduesit amerikanë të tipit “Dauntless”, që zbritën nga lartësia në një sulm të befasishëm, gjetën aeroplanmbajtëset japoneze në çastin më të pambrojtur. Brenda vetëm katër minutash, tre prej tyre – Akagi, Kaga dhe Soryu – u përfshinë nga shpërthime gjigante dhe zjarre të pakontrollueshme.
Pilotët amerikanë nuk mund ta besonin atë që po shihnin. Flota që kishte terrorizuar Paqësorin po shkatërrohej para syve të tyre.
Aeroplanmbajtësja e katërt, Hiryu, arriti të kundërsulmonte dhe goditi rëndë USS Yorktown. Por më vonë gjatë ditës edhe ajo u lokalizua dhe u bombardua nga avionët amerikanë. Deri në mbrëmje, edhe Hiryu ishte në flakë.
Katër aeroplanmbajtëset kryesore japoneze ishin humbur.
Humbja e elitës japoneze
Dëmi nuk kufizohej vetëm te anijet.
Me to u zhdukën qindra avionë dhe një pjesë e madhe e pilotëve më të stërvitur të Japonisë, veteranë të luftërave në Kinë dhe të sulmit mbi Pearl Harbor. Për Japoninë, këto humbje ishin pothuajse të pazëvendësueshme.
Shtetet e Bashkuara, përkundrazi, dispononin një industri gjigante dhe kapacitete të jashtëzakonshme stërvitjeje. Fabrikat amerikane mund të prodhonin aeroplanmbajtëse, avionë dhe pilotë me një ritëm që Japonia nuk mund ta ndiqte.
Fitorja me kosto
Edhe amerikanët paguan një çmim. Aeroplanmbajtësja USS Yorktown, e dëmtuar rëndë gjatë luftimeve, u fundos më vonë së bashku me shkatërruesin Hammann.
Megjithatë, krahasuar me humbjet japoneze, çmimi ishte i vogël. Marina Perandorake humbi katër aeroplanmbajtëse, një kryqëzor të rëndë, qindra avionë dhe mijëra marinarë e aviatorë.
Pikëkthesa e Luftës në Paqësor
Kur luftimeve u erdhi fundi më 7 qershor 1942, ekuilibri strategjik në Paqësor kishte ndryshuar përgjithmonë.
Për herë të parë që nga fillimi i luftës, Japonia kaloi në mbrojtje. Nisma kaloi në duart e amerikanëve, të cilët pak muaj më vonë nisën ofensivën në Guadalcanal dhe më pas marshimin e gjatë drejt Filipineve, Iwo Jimës, Okinavës dhe vetë Japonisë.
Sot, Beteja e Midway konsiderohet gjerësisht si pika vendimtare e Luftës së Paqësorit. Ajo dëshmoi se superioriteti numerik nuk mjafton kur kundërshtari zotëron informacionin, inteligjencën dhe aftësinë për të goditur në momentin e duhur.
Në vetëm katër ditë, në një cep të largët të oqeanit, u vulos fati i perandorisë japoneze dhe u ndryshua rrjedha e Luftës së Dytë Botërore.
Përgatiti: L.Veizi