Mesazhi amerikan është i qartë: nëse doni mbështetjen tonë, anashkaloni Europën dhe blini gazin tonë.
Europianët frikësohen se zëvendësimi i gazit rus me gaz amerikan mund të pengojë tranzicionin drejt energjive të rinovueshme dhe t’i vështirësojë përshtatjen me ligjet energjetike të BE-së, në të cilën këto vende synojnë të anëtarësohen
Ishulli kroat i Krk është i varfër me zanore, por i pasur me plazhe mahnitëse. Kur zbresin në aeroportin e ishullit, pushuesit mund të vënë re diçka që duket si një anije e ankoruar. Në të vërtetë, është një terminal lundrues për gaz natyror të lëngshëm (LNG). Që nga përfundimi i tij në vitin 2021, ai është bërë një nyje kyçe europiane për importin e LNG-së, kryesisht por jo vetëm nga Amerika. Ai është gjithashtu një nga arsyet pse qëllimet amerikane dhe europiane në rajon, të cilat për dekada kanë qenë të përputhura, po fillojnë të largohen nga njëra-tjetra. Në gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor që nuk janë anëtare të Bashkimit Europian, politikat “America First” kanë nisur ta shtyjnë BE-në mënjanë.
Mospajtimi u pa qartë në një takim në prill në Dubrovnik, një tjetër resort bregdetar kroat, i vendeve anëtare të BE-së nga rajonet Adriatik, Baltik dhe Deti i Zi. Amerika u përfaqësua në samitin e Nismës së Tre Deteve nga sekretari i saj i energjisë, Chris Wright. Wright promovoi një “kornizë të tubacioneve të paqes Trump”, që sipas tij do t’i lejonte Europës Qendrore dhe Lindore të zëvendësonte varësinë e mbetur nga gazi rus me gaz amerikan. Kroacia nënshkroi në samit një marrëveshje për të lidhur Krk-un me Bosnje dhe Hercegovinën, e cila aktualisht merr gjithë gazin e saj nga Rusia. Po ashtu në prill, një kompani amerikane nënshkroi një marrëveshje 6 miliardë dollarëshe për furnizimin me LNG në Shqipëri.
E gjithë kjo është dëshmi se Amerika synon më shumë sesa thjesht t’i japë fund importeve të energjisë ruse në Europë. Ajo kërkon, siç thuhej në Strategjinë e Sigurisë Kombëtare të nëntorit 2025, të rikthejë “dominimin energjetik”, të “projektojë fuqi” dhe të zhbëjë politikat klimatike europiane që i konsideron të dëmshme dhe që “kërcënojnë Shtetet e Bashkuara”.
Vendet e Ballkanit Perëndimor aktualisht përdorin pak gaz, dhe BE synon ta eliminojë gradualisht përdorimin e tij. Europianët frikësohen se zëvendësimi i gazit rus me gaz amerikan mund të pengojë tranzicionin drejt energjive të rinovueshme dhe t’i vështirësojë përshtatjen me ligjet energjetike të BE-së, në të cilën këto vende synojnë të anëtarësohen.
Shtysa amerikane ka të ngjarë të përfitojë politikëbërës dhe biznesmenë të lidhur me Donald Trump, të cilët pritet të fitojnë kontrata infrastrukturore dhe shërbimesh, thotë Ivan Brodić, redaktor i Energypress. Për shembull, interkonektori i gazit që lidh Bosnjën me Kroacinë ishte diskutuar për vite, por nuk ishte realizuar për shkak të mosmarrëveshjeve etnike në Bosnje dhe Hercegovinë. Në prill, megjithatë, u ndryshua ligji dhe u caktua një kompani amerikane pa përvojë në gaz si investitori kryesor.
Rëndësia e investimeve energjetike amerikane shtrihet në të gjithë rajonin. Gazprom, firma shtetërore ruse, ka pasur prej kohësh kontroll në kompaninë NIS, prodhuesin më të madh të naftës dhe gazit në Serbi. Por sanksionet amerikane ndaj Rusisë po e detyrojnë të shesë pjesën e saj te MOL.
Sipas Brodić, Amerika mund të ushtrojë presion mbi Serbinë që të blejë LNG amerikan. Edhe më tej, qeveria serbe ka kërkuar vetëm kompani amerikane për një hidrocentral të ri.
Maqedonia e Veriut ishte gjithashtu e varur nga gazi rus më parë, por në shkurt nënshkroi marrëveshje për të blerë LNG amerikan. Edhe Kosova e vogël është në fokusin amerikan. Ajo nuk ka tubacion gazi dhe në vitin 2021 pezulloi një projekt lidhjeje me Maqedoninë e Veriut.
Pak para zgjedhjeve të Kosovës më 7 qershor, përfaqësuesi amerikan në vend e nxiti të rikthente projektin, duke paralajmëruar se përndryshe do të mbetej i vetmi vend në Ballkanin Perëndimor pa akses në LNG amerikan. Kryeministri Albin Kurti fitoi zgjedhjet, por projekti mund të rikthehet.
Mesazhi amerikan është i qartë: nëse doni mbështetjen tonë, anashkaloni Europën dhe blini gazin tonë.
Kur LNG amerikan ndihmon vendet të ndalojnë blerjen e gazit rus, BE e mirëpret. Problemi për europianët është përdorimi i presionit dhe premtimeve për përfitime për të shtyrë marrëveshjet, si dhe rreziku që vendet me potencial të madh për energji të rinovueshme (diellore, ere dhe ujore) të orientohen drejt gazit amerikan në vend të tranzicionit të gjelbër. Në një botë ku rregullat po zëvendësohen nga fuqia, Europa po përpiqet të gjejë mënyrën për të konkurruar.
*The Economist -ad