Last Updated on 07/06/2025 by adminfjala
4–7 qershor 1942 – Lufta e Dytë Botërore
Përgatiti: Leonard Veizi
Beteja e Midway, zhvilluar nga 4 deri më 7 qershor 1942, ishte një nga çastet më vendimtare të Luftës së Dytë Botërore. Kjo betejë detare midis forcave të marinës amerikane dhe asaj japoneze ndodhi vetëm gjashtë muaj pas sulmit të papritur japonez ndaj Pearl Harbor dhe përbën një pikë kthese strategjike në Luftën e Paqësorit.
Midway, i izoluar në Oqeanin Paqësor, ndodhej rreth 1,300 milje në veriperëndim të Honolulu-t. Ishulli kishte rëndësi strategjike si një pikë bazë për avionët dhe furnizimet, por mbi të gjitha, ishte një pozicion që mund të shërbente si trampolinë për një sulm të ardhshëm japonez ndaj Hawait dhe më tej, ndaj vetë territorit amerikan.
Plani japonez
Pas suksesit të Pearl Harborit, Japonia kërkonte të shkatërronte plotësisht fuqinë detare amerikane në Paqësor për të konsoliduar perandorinë e saj që po zgjerohej. Admirali Isoroku Yamamoto, arkitekti i sulmit ndaj Pearl Harborit, përgatiti një plan të ndërlikuar për të joshur aeroplanmbajtëset amerikane në një kurth pranë Midway-t, ku Japonia do t’i shkatërronte ato në një betejë të madhe detare.
Në thelb, strategjia japoneze mbështetej në maskimin, në dekodimin e komunikimeve amerikane dhe në epërsinë e deritanishme teknologjike dhe numerike në ajër dhe në det. Japonia mobilizoi katër aeroplanmbajtëse – Akagi, Kaga, Soryu dhe Hiryu – që ishin pjesë e të njëjtit grup sulmues që kishte shkatërruar Pearl Harborin, si dhe një flotë të madhe mbështetëse.
Thyerja e kodit
Suksesi amerikan në Midway nuk erdhi vetëm nga forca, por nga inteligjenca ushtarake. Një njësi e zbulimit të koduar amerikane në Pearl Harbor, njohur si Station HYPO, kishte arritur të deshifronte pjesërisht kodet japoneze të komunikimit. Ata zbuluan se objektivi i ardhshëm i Japonisë, i referuar si “AF” në komunikimet japoneze, ishte në fakt atol Midway.
Falë këtij informacioni, komandanti i Forcës së Paqësorit, Admirali Chester W. Nimitz, urdhëroi një përqendrim të menjëhershëm të flotës amerikane. Tre aeroplanmbajtëse amerikane – USS Enterprise, USS Hornet dhe USS Yorktown – u pozicionuan fshehtas në veri dhe në perëndim të Midway-t për të kapur në befasi forcat japoneze.
Rrjedha e betejës
Beteja nisi më 4 qershor 1942, kur avionët japonezë bombarduan bazën ajrore në Midway. Amerikanët, të paralajmëruar, kishin ngritur mbrojtjen dhe ishin të përgatitur. Ndërsa Japonia mendohej se kishte kontrollin ajror dhe detar, situata ndryshoi papritur pas mesditës.
Valët e para të sulmeve ajrore amerikane ishin kryesisht të pasuksesshme dhe me humbje të mëdha – veçanërisht nga skuadrat e torpedove. Por këto sulme të hershme shpërqendruan mbrojtjen ajrore japoneze dhe, në momentin më vendimtar, avionët bombardues amerikanë nga Enterprise dhe Yorktown arritën të gjejnë transportuesit japonezë në një moment kur ata ishin të pambrojtur – me avionët e tyre në kuvertë, të ngarkuar me armë dhe karburant.
Në harkun kohor të pak minutave, tre aeroplanmbajtëse japoneze – Akagi, Kaga dhe Soryu – u goditën rëndë dhe u shkatërruan nga flakët dhe shpërthimet. Hiryu, aeroplanmbajtësja e katërt, arriti të kundërsulmojë dhe të dëmtojë rëndë USS Yorktown, e cila do të fundoset një ditë më vonë. Por edhe Hiryu do të gjendet dhe do të shkatërrohet nga avionët amerikanë.
Rezultatet dhe pasojat
Në fund të betejës katërditore, Japonia kishte humbur:
-4 aeroplanmbajtëse (Akagi, Kaga, Soryu, Hiryu)
-1 kryqëzor të rëndë
-Rreth 250 avionë
-Më shumë se 3,000 njerëz
Ndërsa Shtetet e Bashkuara humbën:
-1 aeroplanmbajtëse (USS Yorktown)
-1 shoqëruese të saj
-Rreth 150 avionë
-307 njerëz
Fitorja amerikane në Midway ishte kolosale. Për herë të parë që nga fillimi i luftës në Paqësor, Japonia pësoi një humbje të thellë dhe të pariparueshme. Më e rëndësishmja, ajo humbi trupat më të trajnuara ajrore dhe një pjesë thelbësore të flotës sulmuese.
Admirali Nimitz, që vizitoi ishullin pas betejës tha: “Në Midway, ata që luftuan atje, bënë historinë. Ata shpëtuan Paqësorin.”
Rëndësia historike
Beteja e Midway-s përfaqëson kthesën e madhe të Luftës së Dytë Botërore në Paqësor. Pas Midway-t, Japonia kaloi në mbrojtje dhe filloi një tërheqje të ngadaltë dhe të përgjakshme për pjesën tjetër të luftës. Ndërkohë, Shtetet e Bashkuara nisën një ofensivë sistematike të njohur si “island hopping” që do të çonte, katër vjet më vonë, në kapitulimin e Japonisë.
Sot, Beteja e Midway-s studiohet jo vetëm për vlerën e saj ushtarake, por edhe për ndikimin psikologjik dhe moral që pati. Ajo tregoi fuqinë e zbulimit të kodit, rëndësinë e komandës fleksibile, si dhe kurajën e jashtëzakonshme të aviatorëve dhe marinarëve që ndryshuan rrjedhën e një lufte botërore në vetëm katër ditë.
