Last Updated on 10/10/2026 by EL
Irlanda ka propozuar uljen me 8% të buxhetit të ardhshëm afatgjatë të Bashkimit Europian, duke synuar të sigurojë mbështetjen e Gjermanisë dhe vendeve të tjera që kërkojnë kufizimin e shpenzimeve. Shkurtimet më të mëdha parashikohen për bashkëpunimin me vendet e treta dhe konkurrueshmërinë, ndërsa fondet për bujqësinë dhe kohezionin do të reduktohen me vetëm 3%. Propozimi përfshin gjithashtu një paketë të re të ardhurash për BE-në, me vlerë të parashikuar prej 55 miliardë eurosh në vit.
Irlanda, e cila mban aktualisht presidencën e radhës të Këshillit të BE-së, ka propozuar reduktimin me 141 miliardë euro të buxhetit të ardhshëm shumëvjeçar, në përpjekje për të afruar qëndrimet e vendeve anëtare dhe për të zhbllokuar negociatat.
Propozimi do të shërbejë si bazë për diskutimet e ndjeshme mbi buxhetin, kur liderët europianë të mblidhen më 15 dhe 16 tetor.
Dokumenti synon të ndërmjetësojë mes vendeve që kërkojnë shkurtime të ndjeshme dhe atyre që insistojnë në ruajtjen e fondeve për politikat tradicionale të BE-së.
“Dokumenti negociues shërben për të kapërcyer dallimet e shumta mes shteteve anëtare. Ai na afron drejt zgjidhjes së të ashtuquajturës dilemë buxhetore”, deklaroi Thomas Byrne, ministri irlandez i Shtetit për Çështjet Europiane, i cili drejton negociatat për këtë çështje.
Sipas tij, propozimi synon të gjejë një ekuilibër mes financimit të prioriteteve të reja, si konkurrueshmëria dhe mbrojtja, ruajtjes së politikave kryesore, si bujqësia dhe kohezioni, si dhe realitetit fiskal me të cilin përballen vendet anëtare.
Si do të shpërndahen shkurtimet?
Negociatat për Kornizën Financiare Shumëvjeçare të BE-së për periudhën 2028-2034 po hyjnë në fazën vendimtare.
Irlanda propozon që vlera e përgjithshme e buxhetit të jetë 1.622 miliardë euro, e llogaritur me çmimet e vitit 2025. Kjo përfaqëson një ulje prej 8% krahasuar me propozimin e Komisionit Europian, por mbetet 30% më e lartë se buxheti aktual. Me çmimet e sotme, shuma arrin në rreth 1.825 miliardë euro.
Reduktimin më të vogël, prej 3%, do ta pësojnë fondet për kohezionin, bujqësinë dhe peshkimin, të cilat përbëjnë zërin më të madh të shpenzimeve. Financimi për këto fusha propozohet të jetë 914 miliardë euro.
Ndërkohë, programet për konkurrueshmërinë ekonomike, kërkimin shkencor dhe mbrojtjen do të shkurtohen me 13%, duke zbritur në 456 miliardë euro.
Edhe administrata e BE-së do të përballet me një reduktim të konsiderueshëm të fondeve, prej 8,8%, duke arritur në 95 miliardë euro. Disa vende anëtare kanë kërkuar uljen e këtyre shpenzimeve, në një kohë kur edhe administratat e tyre publike përballen me kufizime financiare.
Ndërkaq, programi “Global Europe”, që financon projekte bashkëpunimi në vendet jashtë BE-së, propozohet të reduktohet me 17%, në 157 miliardë euro. Megjithatë, ky ndryshim nuk pritet të ndikojë ndjeshëm në rrjetin e 145 delegacioneve të BE-së në mbarë botën.
Byrne shprehu besimin se rishikimi i vlerës së përgjithshme të buxhetit dhe rishpërndarja e prioriteteve do t’u përgjigjen kërkesave të vendeve anëtare dhe do të hapin rrugën për fazën e ardhshme të negociatave.
BE-ja synon të sigurojë 55 miliardë euro në vit nga burimet e reja të të ardhurave
Kompromisi irlandez përfshin edhe një paketë të re burimesh të veta financiare, që parashikohet të sjellë rreth 55 miliardë euro në vit në buxhetin e BE-së. Këto janë të ardhura që sigurohen drejtpërdrejt nga mekanizma të përbashkët europianë, në vend që financimi të mbështetet vetëm te kontributet e vendeve anëtare.
Ndryshimi kryesor krahasuar me propozimin fillestar të Komisionit Europian lidhet me Mekanizmin e Rregullimit të Kufirit për Karbonin, i njohur si CBAM. Irlanda propozon që pjesa e të ardhurave nga ky mekanizëm që kalon në buxhetin e BE-së të rritet nga 75% në 90%. CBAM vendos një kosto mbi importet e produkteve me intensitet të lartë karboni.
Dokumenti parashikon gjithashtu që burimi i të ardhurave nga Sistemi i Tregtimit të Emetimeve, ETS, të futet gradualisht për vendet që përfitojnë nga Fondi i Modernizimit. Ky ndryshim vjen pas kundërshtimeve të forta të disa kryeqyteteve për të ardhurat që do të duhej të kalonin në buxhetin europian.
Në paketë mbeten edhe propozimet e Komisionit për një taksë mbi akcizën e duhanit, një burim të ardhurash nga korporatat dhe një tarifë për mbetjet elektronike. Po ashtu, parashikohet që BE-ja të mbajë 90% të të ardhurave nga tarifat doganore.
Megjithatë, propozimi irlandez nuk përfshin tri burime të reja financimi të kërkuara nga Parlamenti Europian, që lidhen me taksimin e shërbimeve digjitale, lojërave të fatit në internet dhe aseteve kripto. Sipas vlerësimeve të fundit, këto masa mund të siguronin deri në 32 miliardë euro në vit.
Byrne shpjegoi se presidenca irlandeze kishte vlerësuar tri kritere për burimet e reja financiare: miratimin unanim nga vendet anëtare, mundësinë për të siguruar të ardhura të konsiderueshme dhe gatishmërinë për t’u zbatuar më 1 janar 2028.
Sipas tij, nuk ishte e qartë nëse propozimet e Parlamentit Europian mund të garantonin të ardhurat e nevojshme dhe nëse do të ishin gati për t’u zbatuar brenda këtij afati.
Përplasja mes vendeve kursimtare dhe mbrojtësve të fondeve të kohezionit
Synimi është arritja e një marrëveshjeje politike deri në fund të këtij viti, përpara zgjedhjeve të rëndësishme që disa vende europiane do të zhvillojnë në vitin 2027.
Zhvillimet politike po e ndërlikojnë më tej procesin. Kryeministri spanjoll Pedro Sánchez ka shpallur zgjedhje të parakohshme për 29 nëntor, në një moment kur negociatat për buxhetin janë ende në zhvillim. Ndërkohë, fitoret e pritshme të partisë së ekstremit të djathtë Alternativa për Gjermaninë në zgjedhjet rajonale mund të forcojnë qëndrimin e Berlinit kundër shpenzimeve të larta.
Gjermania udhëheq një grup prej gjashtë vendesh të njohura si “kursimtaret”, të cilat kërkojnë që propozimi i Komisionit Europian të reduktohet me disa qindra miliardë euro. Ato kërkojnë që fondet të përqendrohen më shumë te prioritetet e reja, veçanërisht mbrojtja dhe konkurrueshmëria ekonomike.
Në krahun tjetër qëndron grupi “Miqtë e Kohezionit”, i përbërë nga 17 vende të Europës Jugore dhe Lindore, të cilat mbështesin ruajtjen e financimit për bujqësinë dhe rajonet më të varfra. Ky grup drejtohet politikisht nga kryeministrja italiane Giorgia Meloni.
Në qershor, presidenca e atëhershme qipriote e Këshillit të BE-së propozoi një reduktim prej 32,8 miliardë eurosh, duke përqendruar shkurtimet më të mëdha te konkurrueshmëria dhe mbrojtja. Ky propozim shkaktoi pakënaqësi te vendet kursimtare.
Kompromisi irlandez synon të gjejë një pikë të mesme mes dy kampeve, me një ulje prej 8%, krahasuar me reduktimin prej rreth 2% të propozuar nga Qiproja. Megjithatë, disa vende kursimtare kanë shprehur tashmë pakënaqësi edhe me këtë plan.
“Dokumenti i ri negociues për buxhetin shumëvjeçar është i papranueshëm. Vlera e përgjithshme duhet të ulet ndjeshëm. Shifrat e paraqitura vazhdojnë të tregojnë një rritje jashtëzakonisht të papërballueshme dhe, për këtë arsye, jemi ende shumë larg një marrëveshjeje”, deklaroi në rrjetin social X ministrja suedeze për Çështjet e BE-së, Jessica Rosencrantz.
Ambasadorët e vendeve anëtare të BE-së do ta diskutojnë propozimin irlandez të dielën. Më pas, ai do të shqyrtohet nga ministrat në Këshillin e Çështjeve të Përgjithshme më 13 tetor, përpara se të mbërrijë në tryezën e liderëve europianë në samitin e 15 dhe 16 tetorit.