Pjesëmarrja politike e shqiptarëve jashtë vendit është kthyer në një nga prioritetet kryesore të Strategjisë Kombëtare për Diasporën 2026–2030.
Dokumenti e lidh këtë objektiv me forcimin e të drejtave civile dhe politike të qytetarëve shqiptarë jashtë vendit. Strategjia kërkon pjesëmarrje më aktive të diasporës në jetën publike dhe proceset politikëbërëse të Shqipërisë.
Ajo përmend institucionalizimin e përfaqësimit të diasporës në struktura konsultative dhe vendimmarrëse. Dokumenti parashikon gjithashtu mobilizimin e ekspertizës së diasporës në mbështetje të reformave kombëtare. Fokus i veçantë i jepet reformave që lidhen me axhendën e integrimit evropian. Një nga zhvillimet kryesore të vitit 2025 ishte votimi nga jashtë vendit.
Strategjia thotë se ndryshimet në Kodin Zgjedhor bënë të mundur për herë të parë që shqiptarët jashtë territorit të vendit të ushtrojnë të drejtën e votës nga jashtë.
Procesi u administrua nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve. Ai u bazua në një listë të posaçme zgjedhësish për qytetarët jashtë vendit. Regjistrimi u krye elektronikisht përmes një platforme të dedikuar. Mekanizmi u testua në zgjedhjet parlamentare të majit 2025. Sipas dokumentit, 246,000 qytetarë shqiptarë u regjistruan për të votuar nga jashtë vendit. Strategjia e paraqet këtë si pjesë të një qasjeje më të gjerë për rikthimin e besimit dhe nxitjen e pjesëmarrjes.
Ajo thotë se qeveria ka treguar angazhim për garantimin e së drejtës së votës për shqiptarët jashtë vendit. Dokumenti e përshkruan këtë si hap që synon të nxisë pjesëmarrjen në zhvillimin e vendit. Përtej zgjedhjeve, strategjia kërkon dialog më të fortë institucional me diasporën. Kjo përfshin përfaqësim, konsultim dhe përfshirje në vendimmarrje. Në dokument, pjesëmarrja e diasporës lidhet edhe me transparencën dhe llogaridhënien. Strategjia thotë se angazhimi politik, ekonomik dhe social i diasporës mund të krijojë një urë më të qëndrueshme midis shtetit dhe komuniteteve shqiptare jashtë vendit./ad