Nuk ishte dashuri me shikim të parë. Kur Nick Viall, një yll i televizionit “reality”, u njoh me bashkëshorten e tij Natalie Joy, ai këmbënguli se nuk do të dilnin kurrë bashkë. Hezitimi i tij buronte pjesërisht nga fakti se ai ishte 18 vjet më i madh, afërsisht sa gjatësia e një brezi. Z. Viall u martua me znj. Joy në vitin 2024. Tani ai po nis një lloj tjetër joshjeje: po përpiqet të tërheqë shikues të rinj. “Age of Attraction”, një seri takimesh romantike e drejtuar nga z. Viall dhe znj. Joy, do të debutojë në Netflix më vonë këtë vit. Emisioni ndjek beqarë nga 22 deri në 59 vjeç për të testuar nëse “mosha është thjesht një numër”. Z. Viall ka thënë se programi do të lërë mënjanë paragjykimet kulturore rreth moshës për t’u përqendruar te përputhshmëria. Është një ide romantike që përputhet me një të vërtetë empirike: dallimet e moshës nuk janë aq të pashëndetshme sa supozohet shpesh.
Grafik për çiftet e martuara grafik: The Economist
“Shpendët e të njëjtit pendë fluturojnë bashkë”, thotë shprehja, dhe kështu bëjnë edhe njerëzit. Studiuesit që analizojnë të dhënat e martesave kanë gjetur se çiftet priren të jenë të ngjashme në moshë. Kjo nuk është krejt e papritur. Njerëzit shpesh lidhen me të tjerë që ndajnë tipare të ngjashme, përfshirë racën, arsimin dhe fenë. Në SHBA, një në tetë çifte të martuara është i së njëjtës moshë (me saktësi deri në vit); një e treta ka diferencë jo më shumë se një vit më e vogël ose më e madhe (shih grafikun 1). Arsimi e përforcon këtë prirje duke i renditur nxënësit në grupe sipas moshës, të njohura ndryshe si klasa.
E megjithatë, ndonëse si burrat ashtu edhe gratë priren të zgjedhin partnerë afër moshës së tyre, kombinimi më i shpeshtë—dy të tretat e martesave amerikane—është ai mes një burri më të madh dhe një gruaje më të re. Ky model gjendet pothuajse në çdo vend të botës. Një studim i fundit nga Pew Research Centre, një institut kërkimor, e vendos diferencën mesatare globale në 4,2 vjet. Në Amerikën e Veriut burrat janë mesatarisht 2,2 vjet më të mëdhenj se gratë; në Evropë diferenca mesatare është 2,7 vjet; në Azi-Paqësor 4 vjet. Diferenca më e madhe është në Afrikën nën-Sahariane: 8,6 vjet.
Grafik për numrin mesatar të fëmijëve të lindur nga çiftet e martuara grafik: The Economist
Pse janë kaq të zakonshme diferencat e moshës? Shpjegimi kryesor është evolucionar. Argumentohet se burrat preferojnë partnerë fertilë; gratë preferojnë partnerë që mund të sigurojnë për pasardhësit. Meqë gratë janë më fertile kur janë të reja dhe burrat priren të grumbullojnë burime me moshën, një diferencë modeste, në teori, duhet të prodhojë më shumë fëmijë. Të dhënat e mbështesin këtë. Një studim i vitit 2007 nga Universiteti i Vjenës tregoi se çiftet suedeze ku burri është rreth pesë vjet më i madh se gruaja kanë 5% më shumë fëmijë sesa çiftet e së njëjtës moshë. Të dhënat amerikane tregojnë një histori të ngjashme (shih grafikun 2). Përfitimi i një burri më të madh e më të pasur mund të jetë edhe më i madh në vendet e varfra.
Grafik për diferencën mesatare të moshës së çifteve të martuara grafik: The Economist
Edhe normat shoqërore luajnë rol. Ata që tërhiqen nga një partner shumë më i madh ose shumë më i vogël mund të zgjedhin dikë më afër moshës së tyre për të shmangur reagimet. “A mund të çosh në shtëpi dikë që është 20 vjet më i vogël se ti te prindërit?” pyet Renata Topinkova, studiuese sociale në Universitetin Ludwig Maximilian të Mynihut. Ajo që konsiderohet e pranueshme ndryshon me kohën. Në vitin 1920, burrat amerikanë ishin mesatarisht 4,5 vjet më të mëdhenj se gratë e tyre, krahasuar me 2,2 vjet sot (shih grafikun 3). “Gratë trofe”—bashkëshorte të reja të burrave me të ardhura të larta—dikur të zakonshme, tani janë aq të rralla në SHBA sa nuk duken më në të dhëna (edhe pse ende mund të shihen në klube fshati si Mar-a-Lago).
Edhe diferencat e moshës në ekran janë më të vogla sot se në të kaluarën, kur Clark Gable (38) luante përballë Vivien Leigh (26) në Gone With the Wind dhe Humphrey Bogart (43) përkrah Ingrid Bergman (27) në Casablanca. Sot partnerët romantikë në filma dhe televizion janë zakonisht rreth gjashtë vjet larg në moshë, nga gati 20 vjet në vitet 1940–50. Kur filmat shfaqin diferenca dramatike, shpesh përmbysin traditën duke treguar një grua më të madhe me një burrë më të ri. Kjo përfshin Babygirl (shefe femër me praktikant), The Idea of You (një 40-vjeçare me një yll të një bande djemsh) dhe Marty Supreme (aktore në moshë me një profesionist të ri pingpongu). Këto nuk pasqyrojnë situata të zakonshme—por ky rrallëherë është qëllimi i Hollivudit.
A janë marrëdhëniet mes njerëzve me mosha të ndryshme më pak të shëndetshme? Mendimi i zakonshëm është se partnerët e lindur dekada larg mund të mos ndajnë të njëjtat interesa e vlera (pa përmendur referencat e kulturës pop). Mund të shfaqen edhe pabarazi pushteti, veçanërisht kur partneri më i madh fiton më shumë. Sondazhet tregojnë se njerëzit shpesh i shohin me dyshim diferencat e moshës, sepse mendojnë se partneri më i ri kërkon një figurë prindërore ose—më keq—pasuri. (“Nuk po them se ajo është kërkuese ari,” këndonte Kanye West në një këngë popullore, duke thënë pikërisht këtë.) Çiftet me diferencë moshe të paktën dhjetë vjet raportojnë më shumë mosmiratim shoqëror. Znj. Joy ka thënë se kritikët online e kanë quajtur “nuse fëmijë” dhe gjëra të tjera “të tmerrshme”.
Megjithatë, provat sugjerojnë se këto marrëdhënie janë relativisht të lumtura dhe zgjasin po aq. Një studim i vitit 2002 nga Universiteti i Maastrichtit gjeti se martesat me diferenca më të mëdha moshe shoqërohen me kënaqësi më të lartë nga jeta për të dy bashkëshortët. Studiuesit e Zyrës Kombëtare të Statistikave të Britanisë nuk gjetën lidhje të fortë mes diferencave të moshës dhe divorcit në Angli e Uells. Provat amerikane tregojnë të njëjtën gjë. Të dhënat e Qendrave për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) tregojnë se çiftet me diferenca më të mëdha moshe zgjasin edhe më shumë se ato me diferenca më të vogla. Duke përdorur një mostër prej gati 5.000 marrëdhëniesh afatgjata bashkëjetese, The Economist vlerëson se një diferencë moshe prej pesë vitesh shoqërohet me qëndrim së bashku rreth gjashtë javë më shumë.
Diferencat e moshës sjellin disa rreziqe, megjithatë. Incidenca e vrasjeve nga partneri intim rritet ndjeshëm kur burri është të paktën 16 vjet më i madh se gruaja (ose gruaja të paktën 10 vjet më e madhe se burri). Por raste të tilla janë të rralla. Për shumicën e marrëdhënieve, faktorë të tjerë janë më të rëndësishëm: “Qoftë një diferencë dhjetëvjeçare apo dyvjeçare, marrëdhënia juaj do të drejtohet nga gjëra të tjera” përveç moshës, thotë Paul Eastwick, profesor në Universitetin e Kalifornisë, Davis. Si për shembull, cilin serial të shikoni në Netflix. Për këtë, z. Viall dhe znj. Joy me siguri bien dakord./et