Më 4 shkurt 1964, në Jerusalem Lindor – atëherë nën administrimin e Mbretërisë Hashemite të Jordanisë – u hodhën themelet e Organizatës për Çlirimin e Palestinës (OÇP / PLO), struktura politike që do të mishëronte për herë të parë, në mënyrë të organizuar dhe ndërkombëtarisht të njohshme, aspiratën palestineze për vetëvendosje dhe shtetësi. Krijimi i saj shënoi një kthesë historike: çështja palestineze kaloi nga statusi i një problemi refugjatësh në një kauzë kombëtare me përfaqësim politik.
Një popull pa shtet, një çështje pa zë
Pas luftës arabo-izraelite të vitit 1948 dhe shpalljes së shtetit të Izraelit, qindra mijëra palestinezë u shndërruan në refugjatë, të shpërndarë në Jordani, Liban, Siri, Gaza dhe Bregun Perëndimor. Për më shumë se një dekadë, fati i tyre u trajtua kryesisht si çështje humanitare, nën administrimin e OKB-së, pa një subjekt politik që të fliste në emër të tyre.
Vitet ’50 dhe fillimi i viteve ’60 shënuan rritjen e nacionalizmit arab, të frymëzuar nga figura si Gamal Abdel Nasser në Egjipt. Në këtë klimë, ideja e një organizate palestineze autonome u bë gjithnjë e më e pashmangshme. Regjimet arabe e kuptuan se mungesa e një strukture përfaqësuese palestineze po dobësonte legjitimitetin e tyre në konfliktin me Izraelin.
Kongresi Palestinez dhe akti themelues
Nga 28 maji deri më 2 qershor 1964, u mbajt në Jerusalem Kongresi i Parë Palestinez, i mbledhur nën mbikëqyrjen e Lidhjes Arabe. Më 4 shkurt 1964, procesi institucional u kurorëzua me shpalljen zyrtare të Organizatës për Çlirimin e Palestinës.
Në krye të saj u vendos Ahmad Shukeiri, diplomat palestinez me përvojë në OKB dhe figurë e afërt me Nasserin. OÇP miratoi Kartën Kombëtare Palestineze, e cila shpallte Palestinën si një territor të pandashëm arab dhe e konsideronte Izraelin një entitet të paligjshëm. Strategjia fillestare e organizatës ishte kryesisht politike dhe diplomatike, por ajo parashikonte edhe rezistencën e armatosur si mjet çlirimi.
Nga instrument arab në subjekt palestinez
Në fazën e parë, OÇP u perceptua si një instrument i politikave të shteteve arabe, veçanërisht i Egjiptit. Ushtria Çlirimtare Palestineze, e krijuar si krah ushtarak, mbeti nën kontrollin efektiv të vendeve pritëse.
Kjo do të ndryshonte rrënjësisht pas Luftës Gjashtëditore të vitit 1967, kur Izraeli pushtoi Gazën, Bregun Perëndimor, Jerusalemin Lindor, Gadishullin e Sinait dhe Lartësitë e Golanit. Humbja tronditëse e botës arabe shkatërroi mitin e çlirimit nga ushtritë shtetërore dhe i hapi rrugë një palestinizimi të kauzës.
Në vitin 1969, Yasser Arafat, udhëheqësi i lëvizjes Fatah, mori drejtimin e OÇP-së. Që nga ai moment, organizata u shndërrua në një aktor të pavarur politik dhe ushtarak, duke u bërë simbol i rezistencës palestineze dhe zëri kryesor i identitetit kombëtar palestinez.
Njohja ndërkombëtare dhe legjitimiteti politik
Në vitet ’70, OÇP fitoi njohje të gjerë ndërkombëtare. Në vitin 1974, Liga Arabe e shpalli atë “përfaqësuesen e vetme legjitime të popullit palestinez”, ndërsa po atë vit Yasser Arafat mbajti fjalimin historik në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së, me fjalët: “Kam ardhur me një degë ulliri dhe me një armë në dorë.”
Megjithatë, OÇP mbeti një organizatë kontradiktore: përkrah diplomacisë dhe kërkesës për shtetësi, ajo u lidh edhe me akte të dhunshme që e komprometuan imazhin e saj në Perëndim dhe e futën konfliktin izraelito-palestinez në një spirale të re gjaku.
Nga revolucioni te negociatat
Në fund të viteve ’80 dhe fillim të viteve ’90, OÇP nisi një transformim strategjik. Ajo njohu të drejtën e Izraelit për të ekzistuar dhe hyri në procesin e paqes që çoi në Marrëveshjet e Oslos (1993). Kjo solli krijimin e Autoritetit Palestinez, por jo shtetin e shumëpritur.
Sot, OÇP vazhdon të ekzistojë si strukturë politike formale, edhe pse roli i saj është zbehur nga përçarjet e brendshme palestineze dhe nga realiteti i ri në terren.
Trashëgimia e 4 shkurtit 1964
Themeli i Organizatës për Çlirimin e Palestinës më 4 shkurt 1964 shënoi lindjen politike të një populli pa shtet, por jo fundin e vuajtjeve të tij. Ajo i dha palestinezëve një zë, një flamur dhe një identitet politik, por nuk arriti t’u sigurojë ende shtetin.
Historia e OÇP-së është historia e një populli mes shpresës dhe zhgënjimit, mes rezistencës dhe diplomacisë, mes idealit dhe realpolitikës. Një histori që, edhe sot, mbetet e hapur dhe e pazgjidhur.
Përgatiti: L.Veizi