Në pamjet që vijnë nga lufta mes Rusisë dhe Ukrainës, një gjë bie menjëherë në sy: mungesa pothuajse totale e grave në vijën e parë të frontit. Kjo heshtje vizuale është domethënëse, sidomos nëse krahasohet me historinë e shekullit XX, kur në Luftën e Dytë Botërore Bashkimi Sovjetik jo vetëm që rekrutoi gra, por i vendosi ato masivisht në role luftarake direkte. Pyetja lind natyrshëm: pse gratë, që dikur luftuan, sot rrallë shihen në fushëbetejë?
Gratë sovjetike në luftë: një precedent historik unik
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, rreth një milion gra sovjetike u rekrutuan në Ushtrinë e Kuqe. Ato shërbyen si snajpere, pilote bombarduese, tankeiste, mitraloziere, infermiere në vijën e parë dhe madje si komandante njësish. Regjimentet femërore sovjetike – përfshirë famëkeqet pilote të quajtura nga gjermanët “Shtrigat e Natës” – u bënë pjesë e mitologjisë së rezistencës kundër nazizmit.
Ky mobilizim masiv nuk ishte thjesht rezultat i mungesës së burrave. Ai lidhej ngushtë me ideologjinë sovjetike të barazisë gjinore dhe me nevojën ekzistenciale të shtetit: lufta ishte për mbijetesë dhe çdo burim njerëzor duhej aktivizuar. Në atë kontekst, gruaja-soldate nuk ishte përjashtim, por domosdoshmëri.
Luftërat moderne dhe zhdukja e grave nga fronti
Në konfliktet e sotme, përfshirë luftën Rusi–Ukrainë, gratë janë të pranishme në ushtri, por kryesisht në role mbështetëse: logjistikë, mjekësi, inteligjencë, komunikim apo administratë. Ato rrallë vendosen në njësitë që përballen drejtpërdrejt me armikun.
Nuk ka një deklaratë zyrtare që ta shpjegojë këtë zgjedhje, por arsyeja kryesore lidhet me opinionin publik. Shoqëritë moderne, të ekspozuara vazhdimisht ndaj imazheve të luftës përmes mediave dhe rrjeteve sociale, e përjetojnë ndryshe dhunën. Pamjet e grave të vrara, të plagosura ose të kapura nga armiku prodhojnë një tronditje morale shumë më të fortë sesa humbjet mashkullore. Një reagim i tillë do të minonte mbështetjen publike për luftën dhe do të krijonte presion politik mbi qeveritë.
Në këtë kuptim, përjashtimi i grave nga fronti nuk është domosdoshmërisht shenjë respekti, por një llogaritje cinike politike.
Shembulli amerikan: luftë pa front të qartë
Kjo u vu re qartë edhe në luftërat amerikane në Irak dhe Afganistan. Edhe pse këto konflikte nuk kishin një vijë fronti klasike dhe disa gra me uniformë u përfshinë drejtpërdrejt në luftime, ekspozimi i tyre u kufizua qëllimisht. Prania e grave në role luftarake ekzistonte, por rrallë u theksua apo u bë pjesë e narrativës publike të luftës.
Kurdistani: përjashtimi që konfirmon rregullin
Një përjashtim i rëndësishëm është Kurdistani, ku luftëtaret femra janë jo vetëm të pranishme, por edhe të promovuara hapur. Njësitë e grave kurde, veçanërisht ato që luftuan kundër ISIS-it, u shndërruan në simbol ndërkombëtar. Arsyeja nuk është vetëm ushtarake, por thellësisht politike dhe simbolike: udhëheqësit kurdë synojnë t’i tregojnë opinionit publik perëndimor se shoqëria e tyre mbështet barazinë gjinore dhe emancipimin e grave.
Në këtë rast, figura e gruas-luftëtare shërben si armë propagandistike po aq sa si forcë ushtarake.
Nga domosdoshmëria te perceptimi
Historia tregon se gratë luftojnë kur shoqëritë nuk kanë zgjidhje tjetër, si në Bashkimin Sovjetik gjatë Luftës së Dytë Botërore. Sot, megjithëse teknologjia dhe profesionalizimi i ushtrive e bëjnë të mundur përfshirjen e tyre në çdo rol, barrierat janë më shumë kulturore dhe politike sesa fizike.
Gratë nuk mungojnë në luftërat moderne sepse nuk munden të luftojnë, por sepse shoqëritë tona nuk duan t’i shohin duke vdekur. Kjo dilemë – mes barazisë reale dhe ndjeshmërisë publike – mbetet një nga paradokset më të forta të luftës në shekullin XXI.
Mbështetur mbi shkrimin e Luigi Grassia të botuar nga Focus Storia/ Përgatiti: L.Veizi