Last Updated on 17/02/2026 by Leonard
Përgatiti: Leonard Veizi
Mëngjesi i 17 shkurtit 2008 në Prishtinë kishte atë qetësi të veçantë që paraprin çastet e mëdha: një pritje e gjatë shekullore po merrte formë në fjalë, dokument dhe shpallje. Në mesditë, përfaqësuesit politikë të Kosovës deklaruan pavarësinë, duke shënuar lindjen e një realiteti të ri shtetëror në zemër të Ballkanit. Ky çast ishte kulmi i një rruge të dhimbshme, të mbushur me tensione etnike, represion politik dhe luftë…
…Fundi i viteve ’90, me ndërhyrjen ndërkombëtare dhe administrimin e përkohshëm nën kujdesin e Kombeve të Bashkuara, krijoi kushtet për negociatat mbi statusin përfundimtar. Për shumicën shqiptare, shtetësia përfaqësonte përmbushjen e një aspirate të kahershme për vetëvendosje; për Serbinë, ajo mbeti një çështje e hapur historike dhe politike.
Në arenën ndërkombëtare, njohja e shtetit të ri u zhvillua në mënyrë të pabarabartë. Një pjesë e madhe e vendeve perëndimore e pranuan shpejt realitetin e ri, duke e konsideruar atë si faktor stabiliteti rajonal, ndërsa të tjera shtete e kundërshtuan, duke ngritur debate mbi të drejtën ndërkombëtare, sovranitetin dhe precedentët e mundshëm në konflikte të ngjashme.
Megjithatë, përtej diplomacisë dhe hartave politike, kjo datë mbeti mbi të gjitha një përvojë njerëzore. Sheshet e mbushura me flamuj, lotët e gëzimit dhe ndjenja e një fillimi të ri krijuan një kujtesë kolektive që shkon përtej dokumenteve zyrtare—çasti kur historitë personale të mijëra familjeve u ndërthurën me lindjen e një shteti.
Rrënjët e shpalljes: 2 korrik 1990
Udha drejt 17 shkurtit nisi shumë më herët. Më 2 korrik 1990, në një akt të guximshëm politik, 113 deputetë shqiptarë të Kuvendit të Kosovës miratuan Deklaratën Kushtetuese për pavarësi nga Serbia, duke u mbledhur jashtë ambienteve zyrtare të institucionit në Prishtinë. Ky veprim shënoi pikënisjen e procesit të gjatë të shtetformimit.
Në fund të viteve ’80, pas ardhjes në pushtet të Sllobodan Millosheviq, autonomia kushtetuese e vitit 1974 u shfuqizua, shqiptarët u përjashtuan masivisht nga institucionet dhe përdorimi zyrtar i gjuhës shqipe u kufizua. Në këtë klimë shtypjeje u forcua ndjenja e bashkimit politik dhe nevoja për reagim institucional.
Deklarata e 2 korrikut 1990, megjithëse e panjohur nga Beogradi dhe e cilësuar e jashtëligjshme, u mbështet gjerësisht nga popullata shqiptare dhe u pasua nga krijimi i institucioneve paralele, si dhe nga miratimi i Kushtetutës së Kaçanikut më 7 shtator 1990—një hap drejt funksionimit të një republike de facto.
Nga rezistenca te shteti
Reagimi i autoriteteve serbe ishte i menjëhershëm: shpërndarja e kuvendit, arrestime dhe vazhdim i politikës së dhunës. Megjithatë, akti institucional i vitit 1990 u bë themel i sovranitetit politik shqiptar në Kosovë, duke udhëhequr fillimisht drejt rezistencës paqësore, më pas drejt luftës çlirimtare dhe përfundimisht drejt shpalljes së pavarësisë në vitin 2008.
Tanimë, si 2 korriku 1990 ashtu edhe 17 shkurti 2008 qëndrojnë si gurë themeli të shtetësisë së Kosovës—dëshmi se një shtet lind para së gjithash si vullnet politik dhe mbijeton falë vendosmërisë për dinjitet, barazi dhe liri.