10 shkurt 1947 – Nga negociatat e vitit 1946 te rivendosja e sovranitetit të vendeve të mundura
Përgatiti: Leonard Veizi
Më 10 shkurt 1947, në kryeqytetin francez u nënshkruan Traktatet e Paqes në Paris, një seri marrëveshjesh midis fuqive aleate dhe pesë shteteve evropiane të lidhura më parë me Boshtin – Italisë, Hungarisë, Rumanisë, Bullgarisë dhe Finlandës – duke shënuar përfundimin formal të Luftës së Dytë Botërore në Evropë dhe përpjekjen për krijimin e një rendi të ri paqësor në kontinent.
Konferenca që çoi në këto traktate u zhvillua në Paris nga korriku deri në tetor të vitit 1946, me pjesëmarrjen e përfaqësuesve nga 21 vende, të cilët negociuan kushtet politike, territoriale dhe ekonomike që do të përcaktonin të ardhmen e shteteve të mundura.
Rivendosja e kufijve dhe humbjet territoriale
Një nga elementet më të rëndësishme të traktateve ishte rishikimi i hartës politike të Evropës. Italia humbi kolonitë afrikane, njohu pavarësinë e Shqipërisë dhe iu detyrua të dorëzonte territore Jugosllavisë dhe ishujt Dodekanezë Greqisë. Hungaria u rikthye praktikisht në kufijtë e vendosur nga Traktati i Trianonit, duke humbur territore në favor të Çekosllovakisë, Rumanisë dhe Jugosllavisë.
Rumania humbi Besarabinë dhe Bukovinën Veriore në favor të Bashkimit Sovjetik, por rifitoi Transilvaninë nga Hungaria, ndërsa Bullgaria përfitoi Dobruzhën Jugore. Finlanda, nga ana tjetër, u detyrua t’i kthente Bashkimit Sovjetik provincën e Petsamos.
Këto ndryshime kufitare u shoqëruan me zhvendosje masive popullsish dhe vuajtje të mëdha për komunitetet e prekura, duke e bërë procesin e pasluftës një periudhë të trazuar dhe të dhimbshme për miliona njerëz.
Reparacionet, çarmatimi dhe drejtësia pas luftës
Traktatet përfshinin gjithashtu detyrime të rënda ekonomike. Italia, Bullgaria dhe Hungaria u ngarkuan me pagesa reparacionesh ndaj vendeve fqinje dhe Bashkimit Sovjetik, ndërsa Rumania dhe Finlanda duhej të furnizonin Moskën me mallra në vlerë qindra milionë dollarë përgjatë disa viteve.
Përveç kësaj, marrëveshjet përcaktuan çarmatimin, ndëshkimin e kriminelëve të luftës dhe njohjen e të drejtave themelore të njeriut, duke synuar krijimin e një baze ligjore për stabilitetin e pasluftës dhe integrimin gradual të këtyre vendeve në komunitetin ndërkombëtar.
Një paqe e brishtë në prag të Luftës së Ftohtë
Megjithëse traktatet rivendosën sovranitetin e shteteve të mundura dhe hapën rrugën për anëtarësimin e tyre në organizata ndërkombëtare, klima politike globale po përkeqësohej me shpejtësi, duke çuar drejt formimit të blloqeve antagoniste dhe ndarjes së Evropës nga “Perdja e Hekurt”.
Në këtë kuptim, Traktatet e Paqes në Paris nuk ishin vetëm fundi i një lufte botërore, por edhe preludi i një epoke të re tensioni gjeopolitik. Ato shënuan kalimin nga shkatërrimi i luftës drejt rindërtimit, por njëkohësisht paralajmëruan se paqja e arritur ishte e kushtëzuar dhe e brishtë – një ekuilibër i përkohshëm në një Evropë që po hynte në hijen e Luftës së Ftohtë.