Përgatiti: Leonard Veizi
Më 10 prill 1919, në tokat e përvëluara të Morelosit, një nga figurat më emblematike të revolucionit meksikan, Emiliano Zapata, ra në një pritë të organizuar me mjeshtëri nga forcat qeveritare. Plumbat që e rrëzuan nuk shënuan vetëm fundin e një njeriu, por edhe një moment të errët në historinë e një revolucioni që kishte lindur nga etja për drejtësi dhe tokë. Vdekja e tij mbeti e mbështjellë me tradhti dhe heshtje, si një akt që synonte të shuante një zë të pamposhtur që kërkonte të drejta për ata që nuk kishin asgjë….
…Por historia e Zapatas nuk fillon në fushëbetejë, as në skenat dramatike të revolucionit. Ajo nis në heshtjen e fshatit Anenecuilco, ku ai lindi më 8 gusht 1879, në një familje fshatare me rrënjë të forta në tokë. Aty, mes arave dhe kufijve të pronës, ai mësoi herët se toka nuk ishte thjesht një pasuri – ishte identitet, dinjitet dhe mbijetesë. Ky kuptim i thellë do të bëhej më vonë flamuri i tij, një thirrje që do të jehonte në gjithë Meksikën: toka për ata që e punojnë.
Rrënjët dhe rritja në një realitet të padrejtë
Në fund të shekullit XIX, Meksika ishte nën sundimin diktatorial të Porfirio Díaz, i cili kishte qëndruar në pushtet për dekada duke favorizuar elitën, kompanitë e huaja dhe latifondistët e mëdhenj. Reforma tokësore e premtuar pas pavarësisë së Meksikës nuk u realizua kurrë, dhe mijëra fshatarë humbën tokat e tyre në favor të haciendave të mëdha.
Në këtë kontekst, Zapata pa nga afër sesi komuniteti i tij, që kishte zotëruar tokat tradicionalisht, po i humbiste ato për shkak të ligjeve të reja që favorizonin latifondistët. Qysh në rininë e hershme ai u përfshi në përpjekjet për të mbrojtur të drejtat tokësore të fshatit të tij. Në vitin 1909, banorët e Anenecuilcos e zgjodhën Zapata si lider të mbrojtjes së tokës, duke njohur kurajën dhe ndershmërinë e tij.
Revolucioni Meksikan dhe ngritja si lider
Kur shpërtheu Revolucioni Meksikan më 1910, i nxitur nga thirrja e Francisco I. Madero për të përmbysur regjimin e Díazit, Zapata iu bashkua kryengritjes. Fillimisht aleat me Maderon, Zapata shpejt u zhgënjye kur ky i fundit, pasi mori pushtetin, nuk i përmbushi premtimet për reformën agrare.
Në vitin 1911, Zapata shpalli “Planin e Ayala-s”, një dokument politik që dënonte Maderon si tradhtar dhe kërkonte konfiskimin dhe shpërndarjen e tokave latifondistëve tek fshatarët. Slogani i tij “Toka dhe Liria” (¡Tierra y Libertad!) u bë moto e revolucionit agrar.
Luftëtar i popullit dhe udhëheqës gueril
Zapata udhëhoqi një ushtri fshatare të njohur si Ejército Libertador del Sur (Ushtria Çlirimtare e Jugut), që përdorte taktika guerile kundër pushtetit qendror dhe sundimtarëve të ndryshëm që u ndërruan gjatë viteve të revolucionit. Ai refuzoi të angazhohej me kompromiset politike që bënin figurat e tjera, si Venustiano Carranza apo Pancho Villa, me të cilin ndau përkohësisht një aleancë strategjike.
Ndryshe nga revolucionarë të tjerë që kërkonin pushtet personal, Zapata mbeti besnik ndaj idealit të tij të reformës tokësore, duke e bërë atë një simbol të pastër të drejtësisë sociale në sytë e popullit.
Tradhtia dhe vrasja
Më 10 prill 1919, Emiliano Zapata ra në një kurth të organizuar nga gjenerali Jesús Guajardo, me miratimin e qeverisë së Carranzës. Ai u ftua për një takim, por në momentin që hyri në haciendën Chinameca, trupat e fshehura hapën zjarr mbi të, duke e vrarë në vend. Vdekja e tij ishte një tronditje e madhe, por jo fundi i ndikimit të tij.
Trashëgimia
Zapata është sot një nga figurat më të dashura dhe më të respektuara të historisë meksikane. Ai simbolizon luftën për barazi, drejtësi dhe të drejtat e fshatarëve, dhe është kthyer në një ikonë jo vetëm në Meksikë, por edhe në lëvizjet ndërkombëtare për të drejtat e njeriut.
Në vitet ‘90, një grup guerilësh të quajtur EZLN (Ejército Zapatista de Liberación Nacional), të njohur si zapatistët, morën emrin e tij si frymëzim në luftën kundër neoliberalizmit dhe për të drejtat e indigjenëve në Chiapas.
Figura e Zapatas, me mustaqet e tij karakteristike dhe sombreron e madh, mbetet një ikonë vizuale dhe morale e revolucionit për drejtësi shoqërore.
Në historinë e Meksikës, Zapata nuk përfaqëson vetëm një luftëtar me pushkë, por një vizionar që kërkoi një botë më të drejtë për ata që nuk kishin zë.