Kryeqytetet evropiane tani po bëjnë përgatitje, pa parashikime, për një skenar që deri kohët e fundit trajtohej kryesisht si teorik: një sulm hibrid në shkallë të gjerë ndaj një shteti anëtar të Bashkimit Evropian, që mund të shkaktojë shumë viktima dhe të kërkojë një përgjigje të menjëhershme dhe të koordinuar.
Sipas diplomatëve dhe zyrtarëve evropianë të cituar nga Politico, diskutimet janë intensifikuar në javët e fundit, veçanërisht pas zbulimit të sulmit të dështuar me dron që solli eksplozivë në aeroportin Leipzig/Halle në gusht.
Qeveria gjermane fajësoi Rusinë për sulmin e dështuar ndaj avionëve të mallrave në aeroport, të cilin Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen kishte thënë se mund të kishte shkaktuar dëme të mëdha dhe humbje jete, duke e quajtur incidentin një sulm me “material ushtarak” nga agjentë rusë në territorin e BE-së.
Takime pa celular dhe bashkëpunëtorë
Ambasadorët e të gjitha 27 shteteve anëtare kanë zhvilluar diskutime javët e fundit në një “përbërje të kufizuar”, pa telefona celularë dhe pa partnerë në dhomë. Sipas dy diplomatëve, në një takim të fundit diskutimi u përqendrua veçanërisht në mundësinë e një sulmi me një numër të madh viktimash.
BE-ja tashmë ka të ashtuquajturin ‘Hybrid Toolbox’, i cili ofron koordinim kundër sulmeve kibernetike, sabotazhit, ndërhyrjes në zgjedhje dhe veprimeve të tjera nën pragun e luftës konvencionale. Megjithatë, pyetja që lind tani është ndryshe: çfarë do të ndodhë nëse një sulm i tillë shkakton dhjetëra apo edhe më shumë viktima?
“Duhet të jemi të përgatitur për diçka serioze,” tha një diplomat evropian, duke shtuar se incidenti i Leipzigut tregoi se “një ngjarje shumë serioze, që mund të shkaktojë viktima të shumta, nuk mund të përjashtohet më”.
Këshilli Evropian tashmë u ka bërë thirrje shteteve anëtare të forcojnë urgjentisht qëndrueshmërinë e tyre ndaj sulmeve hibride, të cilat përfshijnë sabotazhin, sulmet kibernetike dhe sulmet ndaj infrastrukturës kritike.
“Në një moment do të ketë viktima”
Shqetësimi në Bruksel ushqehet nga një seri incidentesh që autoritetet evropiane dhe ato të NATO-s po i vendosin në kontekstin e veprimeve hibride.
Të martën, disa marinarë u raportuan të zhdukur pasi anija e tyre u fundos nga dronët në Detin e Zi, sipas autoriteteve bullgare.
Kjo pasoi incidentin në aeroportin e Leipzigut, një zjarr të dyshuar në një stacion lidhjeje tokësore në Poloni që menaxhon komunikimet e Starlink, si dhe një plan për të instaluar pajisje ndezëse në qendrat tregtare të transportit në të gjithë BE-në dhe Mbretërinë e Bashkuar, së bashku me shkelje të rregullta të hapësirës ajrore.
Që nga pushtimi rus i Ukrainës 4.5 vjet më parë, BE-ja pretendon se Moska ka intensifikuar operacionet e sabotazhit, sulmet kibernetike, dezinformimin dhe veprime të tjera të fshehta kundër shteteve evropiane. Këshilli Evropian ka dënuar vazhdimisht veprime të tilla dhe ka bërë thirrje që infrastrukturat kritike të bashkëpunojnë edhe më ngushtë dhe në mënyrë të synuar.
Drejtori i Qendrës Evropiane të Ekselencës për Kundërshtimin e Kërcënimeve Hibride, Teja Tilikainen, dha alarmin, duke thënë se ndërsa përdoren gjithnjë e më shumë mjete të rrezikshme për të testuar përgatitjen dhe përgjigjet e Evropës, rreziku i viktimave rritet. “Në një moment, qoftë me qëllim apo aksidentalisht, kjo do të ndodhë,” vërejti ai.
Çfarë planifikon BE-ja në rast sulmi
Diskutimet në Bruksel tashmë po përqendrohen në hapat praktikë që mund të ndërmerren pas një incidenti të madh.
Ndër skenarët që po shqyrtohen janë vendosja e ekipeve të reagimit të shpejtë, lirimi i menjëhershëm i fondeve evropiane për shtetin e prekur, dhe mënyra se si udhëheqësit e institucioneve të BE-së duhet të komunikojnë publikisht zhvillimet dhe vendimet.
Çështja kryesore, megjithatë, është kush do të jetë përgjegjës për reagimin.
Mosmarrëveshja mbi rolin e NATO-s
Diskutimet kanë nxitur reagime në disa kryeqytete evropiane, të cilat konsiderojnë se Unioni rrezikon të hyjë në një fushë tradicionalisht në pronësi të NATO-s, aleancës transatlantike që ka qenë shtylla e sigurisë evropiane për 80 vjet.
Këshilli Evropian ka theksuar vazhdimisht se forcimi i mbrojtjes evropiane duhet të jetë plotësues i Aleancës dhe se NATO mbetet për shtetet anëtare themeli i mbrojtjes kolektive.
Ish-zëdhënësja e NATO-s dhe anëtare e institutit britanik të sigurisë, RUSI (Instituti Mbretëror për Shërbimet e Bashkuara), Oana Lungescu, paralajmëron se krijimi i mekanizmave paralelë mund të shkaktojë konfuzion mes vendimmarrësve. Në një krizë, siç thekson ai, koha është kritike dhe çdo mbivendosje përgjegjësish mund të vonojë reagimin.
Siç thekson ai, një ndarje e qartë do të ishte më efektive: NATO duke marrë përsipër shkëmbimin e informacionit dhe parandalimin ushtarak, dhe Bashkimi Evropian për mbrojtjen civile dhe menaxhimin e krizave politike.
Frika nga rrjedhjet
Në të njëjtën kohë, ka shqetësim për sigurinë e vetë debateve evropiane. Diplomatët argumentojnë se disa qeveri shmangin ndarjen e informacionit veçanërisht të ndjeshëm në takimet e BE-së, duke u frikësuar nga rrjedhjet e informacionit ose në media ose në vende të treta.
Një diplomat nga një vend i krahut lindor tha se qeveria e tij ishte veçanërisht e rezervuar për të ndarë informacione të klasifikuara në takimet e përfaqësuesve të përhershëm.
Plani i Von der Leyen
Debati përkon me përpjekjen e Ursula von der Leyen për të forcuar rolin e BE-së në fushën e sigurisë.
Në këtë kontekst, është propozuar krijimi i një “protokolli emergjente sigurie”, përmes të cilit shtetet anëtare do të jenë në gjendje të koordinohen në rastet e një krize të madhe.
Propozimi, së bashku me idenë e një “Këshilli Evropian të Sigurisë”, pritet të jetë pjesë e strategjisë më të gjerë evropiane të sigurisë. Megjithatë, disa vende kundërshtojnë se tashmë ekzistojnë mekanizma që mund të aktivizohen.
Një prej tyre është IPCR, Mekanizmi i Integruar Civil i Përgjigjes ndaj Krizave, i cili i lejon presidencës aktuale të BE-së të thërrasë takime të jashtëzakonshme me pjesëmarrjen, nëse është e nevojshme, të ekspertëve nga NATO, OKB dhe organizata të tjera./ad