Fitorja e thellë në zgjedhjet hungareze e Péter Magyar ka hapur një kapitull të ri politik në Hungari, duke sinjalizuar fundin e dominimit të gjatë të Viktor Orbánit.
Megjithatë, pavarësisht mandatit të fortë dhe shumicës prej dy të tretash në parlament, sfida më e madhe për qeverinë e re nuk është vetëm marrja e pushtetit, por çmontimi i një sistemi të tërë politik, ekonomik dhe institucional i ndërtuar ndër vite.
Gjatë më shumë se një dekade në pushtet, Orbán ndërtoi një strukturë të thellë ndikimi të njohur si “Sistemi i Bashkëpunimit Kombëtar”, përmes së cilës ai konsolidoi kontrollin mbi institucionet shtetërore, drejtësinë, median dhe ekonominë. Ky sistem nuk përbëhet vetëm nga ligje dhe rregullore, por edhe nga një rrjet i gjerë besnikësh dhe lidhjesh klienteliste, që depërtojnë në çdo nivel të shtetit dhe shoqërisë.
Edhe pse Magyar ka premtuar reforma të menjëhershme, përfshirë vendosjen e kufijve të mandateve dhe rikthimin e shtetit ligjor, ai përballet me kufizime të rëndësishme ligjore dhe praktike. Shumë nga figurat kyçe të vendosura nga regjimi i mëparshëm, si presidenti Tamás Sulyok dhe drejtues të institucioneve të pavarura, gëzojnë mandate të mbrojtura dhe mund të largohen vetëm përmes procedurave të gjata dhe komplekse. Kjo do të thotë se ndryshimi i vërtetë institucional mund të zgjasë me vite.
Në aspektin ekonomik, ndikimi i njerëzve të afërt me Orbán mbetet i madh. Biznesmeni Lőrinc Mészáros, një nga aleatët më të afërt të ish-kryeministrit, kontrollon një perandori të gjerë kompanish që përfshijnë sektorë strategjikë si ndërtimi, energjia, turizmi dhe financat. Këto rrjete janë ndërtuar kryesisht përmes kontratave publike dhe mbështetjes shtetërore, dhe mund të vazhdojnë të ushtrojnë ndikim edhe pas ndryshimit të pushtetit.
Qeveria e re ka paralajmëruar hetime për korrupsionin dhe mundësinë e rishikimit të kontratave publike, por këto hapa mund të shkaktojnë tensione në tregje dhe pasiguri ekonomike, sidomos për bankat dhe investitorët, që kanë financuar këto projekte. Për këtë arsye, Magyar ka sinjalizuar se do të bashkëpunojë me institucionet financiare për të shmangur destabilizimin.
Një tjetër dimension i rëndësishëm është kontrolli mbi median dhe hapësirën publike. Gjatë viteve të fundit, një pjesë e madhe e mediave në Hungari ka kaluar nën ndikimin e drejtpërdrejtë ose të tërthortë të qeverisë së Orbán. Edhe nëse financimi publik për këto struktura ndërpritet, ato mund të mbijetojnë në një formë më të kufizuar, duke vazhduar të ndikojnë opinionin publik dhe të mbështesin opozitën aktuale.
Në politikën e jashtme dhe energjinë, sfidat janë po aq të mëdha. Hungaria mbetet e varur nga Rusia për furnizimin me gaz dhe energji, përmes marrëveshjeve afatgjata, që nuk mund të ndryshohen shpejt. Kjo kufizon aftësinë e qeverisë së re për të ndryshuar kursin strategjik në mënyrë të menjëhershme, pavarësisht premtimeve për t’u distancuar nga ndikimi rus.
Ndërkohë, partia Fidesz e Orbán vazhdon të ketë një bazë të fortë politike dhe kontroll mbi shumë pushtete lokale, të cilat do të mbeten në fuqi deri në zgjedhjet e ardhshme vendore. Kjo i jep opozitës aktuale një platformë të rëndësishme për të sfiduar dhe penguar reformat e qeverisë së re.
Edhe pse ndryshimi politik në Hungari është i rëndësishëm dhe historik, çmontimi i sistemit të ndërtuar nga Orbán nuk do të jetë i shpejtë. Ai kërkon kohë, reforma të kujdesshme dhe përballje me struktura të rrënjosura thellë në shtet dhe ekonomi. Për këtë arsye, shumë analistë besojnë se transformimi i plotë i Hungarisë do të jetë një proces i gjatë dhe i mbushur me sfida të vazhdueshme./mxh