Midis reparteve të një spitali, korridoreve të Partisë Komuniste Meksikane dhe dhomave shumëngjyrëshe të Casa Azul, Frida Kahlo ndërtoi një gjuhë vizuale dhe personale ku bashkohen dhimbja fizike, identiteti kulturor dhe pasioni politik. Me autoportretet e saj, ajo revolucionarizoi mënyrën se si një grua mund të shprehet: pa filtra, pa turp, pa mëshirë. Arti i saj mbetet një akt rezistence edhe sot.
Dy vetulla të errëta që bashkohen në qendër, një vështrim i drejtpërdrejtë, i padepërtueshëm, pothuajse i paturpshëm. Nëse ka një fytyrë që historia e artit nuk e ka harruar kurrë, ajo është Frida Kahlo. Fytyra e saj është bërë flamur, manifest, simbol. Por pas asaj maske force dhe bukurie ekzotike fshihet një trup i thyer. Një grua që jetoi me dhimbjen si shoqëruese, me pikturën si shpëtim dhe me lirinë si domosdoshmëri. Ajo nuk ishte vetëm një artiste. Ajo ishte një britmë. Një revolucion në kanavacë.
Një vajzë e vogël në kaosin e Meksikës postrevolucionare
Frida Kahlo lindi më 6 korrik 1907, në Coyoacán, atëherë një zonë periferike e Qytetit të Meksikos. Vajza e një fotografi gjerman dhe e një nëne me prejardhje indigjene dhe spanjolle, ajo u rrit në një familje intelektuale, të goditur nga vështirësitë ekonomike dhe tensionet sociale. Në moshën gjashtëvjeçare u prek nga poliomieliti, një sëmundje që e mbajti për muaj të tërë në shtrat dhe i la pasoja të përhershme në njërën këmbë. Kjo traumë ishte vetëm fillimi.
Aksidenti që ndryshoi gjithçka
Më 17 shtator 1925, në moshën 18-vjeçare, Frida udhëtonte me autobus së bashku me të dashurin e saj, kur një tramvaj u përplas me të. Trupi i saj u shpuar nga një shufër metalike. Lëndimet ishin të rënda: fraktura në shtyllën kurrizore, në ije, në këmbë dhe në shpatull. Ajo iu nënshtrua dhjetëra operacioneve. Por pikërisht në shtratin e spitalit lindi piktorja.
E detyruar të qëndronte e palëvizshme për muaj të tërë, ajo filloi të pikturonte. Një kavaletë e posaçme e lejonte të punonte shtrirë, ndërsa një pasqyrë mbi të i kthente vazhdimisht imazhin e vetes. Kështu lindën autoportretet e para – të forta, të dhimbshme, të mbushura me vetmi.
“Unë pikturoj autoportrete sepse jam subjekti që njoh më mirë.”
Midis politikës dhe pasionit: Takimi me Diego Riverën
Në vitin 1927, Frida u afrua me qarqet komuniste meksikane dhe takoi piktorin Diego Rivera. Ai u mahnit nga puna e saj. Mes tyre shpërtheu një marrëdhënie e fortë, e mbushur me pasion, xhelozi dhe tradhti. U martuan në vitin 1929, u ndanë dhe u ribashkuan.
Shtëpia e tyre, Casa Azul, u kthye në një qendër takimesh për artistë dhe revolucionarë, mes tyre edhe Leon Trocki. Rivera ishte dashuria më e madhe e Fridës – por edhe plagët e saj më të thella.
“Kam pasur dy aksidente në jetën time… i pari ishte tramvaji, i dyti ishte Diego Rivera.”
Trupi si fushë beteje
Ndërsa Rivera pikturonte murale monumentale, Frida e ktheu trupin e saj në subjekt artistik. Ajo pikturoi dhimbjen, abortet, tradhtinë, vuajtjen fizike dhe shpirtërore. Në vitin 1932 humbi një fëmijë, përvojë që e përktheu në pikturën “Hospital Henry Ford”, një vepër tronditëse dhe e drejtpërdrejtë.
Zbulimi i lidhjes së Riverës me motrën e saj Cristina ishte një tjetër goditje. Megjithatë, Frida nuk u ndal. Ajo vazhdoi të pikturonte dhe të ndërtonte një univers unik, ku trupi i saj i plagosur bëhej gjuhë artistike dhe politike njëkohësisht.
Ikona Frida
Frida ndërtoi me vetëdije imazhin e saj: veshje tradicionale meksikane, modele flokësh të ndërlikuara, bizhuteri para-kolumbiane. Identiteti i saj kulturor u bë një formë rezistence. Ajo ishte njëkohësisht moderne dhe arkaike, personale dhe universale.
Fotografitë e Nickolas Muray ndihmuan në përhapjen e këtij miti, por për Fridën nuk ishte thjesht estetikë – ishte një deklaratë politike dhe ekzistenciale.
Muzgu
Në vitin 1953, për shkak të gangrenës, iu amputua këmba e djathtë. Dhimbja dhe depresioni u thelluan. Megjithatë, ajo vazhdoi të krijonte. Në ekspozitën e saj të fundit u paraqit e shtrirë në barelë.
Pak para vdekjes, shkroi:
“Kur të vdes, digjni trupin tim. Nuk dua të më varrosin. Kam kaluar shumë kohë i shtrirë.”
Më 13 korrik 1954, në moshën 47-vjeçare, Frida Kahlo u nda nga jeta. Hiri i saj ruhet në Casa Azul, sot muze.
Piktura e saj e fundit mbante një mbishkrim të thjeshtë, por të fuqishëm:
“Rroftë jeta.”
Trashëgimia
Frida Kahlo nuk pikturoi vetëm veten. Ajo pikturoi gjendjen njerëzore: brishtësinë, dhimbjen, dashurinë dhe vdekjen. Ajo u kthye në simbol të feminizmit, rezistencës dhe vetëvendosjes.
Ajo e deshi jetën, edhe kur dhembte. E shndërroi dhimbjen në art.
Dhe na la një pyetje që tingëllon si sfidë:
“Këmbë, pse më duhen, kur kam krahë për të fluturuar?”
Burimi: fanpage.it/ nga Veronica Di Palo/ Përgatiti për botim: L.Veizi