Më 10 qershor 1942, gjatë Luftës së Dytë Botërore, regjimi nazist kreu një nga aktet më të egra të hakmarrjes kolektive në Evropën e pushtuar. Fshati Lidice, pranë Pragës në Çeki, u shkatërrua pothuajse plotësisht dhe qindra banorë të pafajshëm u vranë, si ndëshkim për atentatin ndaj një prej figurave më të fuqishme të Rajhut të Tretë, Reinhard Heydrich.
Masakra e Lidices nuk ishte një operacion ushtarak. Ishte një akt terrori i planifikuar për të mbjellë frikë dhe për të treguar se çfarë do t’i ndodhte kujtdo që do të guxonte t’i rezistonte pushtimit nazist.
Njeriu që Hitleri e quante “zemra prej hekuri”
Reinhard Heydrich ishte një nga arkitektët kryesorë të terrorit nazist. Si drejtues i lartë i SS-së dhe i aparatit të sigurisë së Rajhut, ai luajti rol kyç në organizimin e Holokaustit dhe në shtypjen e lëvizjeve të rezistencës në Evropë.
Në vitin 1941, Adolf Hitleri e emëroi atë guvernator të Protektoratit të Bohemisë dhe Moravisë, territor që përfshinte pjesën më të madhe të Çekisë së sotme. Sundimi i tij u karakterizua nga represioni brutal, arrestimet masive dhe ekzekutimet.
Më 27 maj 1942, agjentë çekë të trajnuar nga qeveria në mërgim dhe të mbështetur nga britanikët organizuan një atentat kundër tij në Pragë. Heydrich u plagos rëndë dhe vdiq më 4 qershor.
Vdekja e tij tërboi udhëheqjen naziste.
Hakmarrja
Hitleri urdhëroi ndëshkime të menjëhershme dhe shembullore. Gestapoja nisi arrestime masive dhe kërkime në të gjithë vendin. Edhe pse nuk kishte prova që banorët e Lidices kishin marrë pjesë në atentat, fshati u zgjodh si objekt hakmarrjeje.
Natën mes 9 dhe 10 qershorit 1942, forcat naziste rrethuan Lidicen.
Banorët u nxorën me forcë nga shtëpitë e tyre. Burrat u ndanë nga gratë dhe fëmijët. Më pas filloi një nga episodet më të errëta të luftës.
Shfarosja e një komuniteti
192 burra u ekzekutuan me armë zjarri pranë hambarëve të fshatit. Gratë u deportuan në kampet naziste të përqendrimit. Fëmijët u ndanë nga familjet e tyre.
Shumica e tyre u dërguan në qendrën famëkeqe të Chelmnos në Poloni, ku u vranë në kamionë gazi. Vetëm pak prej tyre, që nazistët i konsideruan të përshtatshëm për “germanizim”, u morën nga familje gjermane.
Në total, rreth 340 banorë të Lidices humbën jetën si rezultat i masakrës naziste: 192 burra, 60 gra dhe 88 fëmijë.
Por terrori nuk përfundoi me kaq.
Nazistët vendosën që edhe vetë fshati duhej të zhdukej. Shtëpitë u dogjën, ndërtesat u hodhën në erë, varrezat u shkatërruan dhe toka u rrafshua me buldozerë. Emri “Lidice” duhej të fshihej nga hartat, sikur fshati të mos kishte ekzistuar kurrë.
Pas luftës
Kur Lufta e Dytë Botërore përfundoi në vitin 1945, e vërteta e tragjedisë së Lidices u bë e njohur në mbarë botën.
Nga gratë e deportuara, vetëm 153 arritën të ktheheshin të gjalla. Nga fëmijët e marrë nga nazistët, vetëm 17 u gjetën dhe u rikthyen pas luftës.
Shumica e familjeve nuk u ribashkuan kurrë.
Në afërsi të vendit ku ndodhej fshati i vjetër, u ndërtua një Lidice e re. Zona e masakrës u shndërrua në memorial kombëtar dhe vend kujtese për viktimat e terrorit nazist.
Një simbol i krimeve naziste
Masakra e Lidices u bë simbol ndërkombëtar i vuajtjeve të popujve nën pushtimin nazist. Emri i fshatit u përhap në mbarë botën dhe shumë qytete, rrugë, shkolla e monumente morën emrin “Lidice” për të nderuar viktimat.
Sot, më shumë se tetë dekada pas tragjedisë, Lidice mbetet një kujtesë e fuqishme se si urrejtja, hakmarrja dhe pushteti absolut mund të shndërrohen në krime kundër njerëzimit. Është historia e një fshati të vogël që u shkatërrua për të terrorizuar një komb, por që përfundoi duke u kthyer në simbol të kujtesës dhe të rezistencës njerëzore ndaj barbarisë.
Përgatiti: L.Veizi