Më 12 shkurt 1988, në një nga episodet më të tensionuara të fazës së vonë të Luftës së Ftohtë, kryqëzori amerikan me raketa USS Yorktown dhe shkatërruesi USS Caron hynë në ujërat pranë gadishullit të Krimesë për të ushtruar atë që Uashingtoni e quante e drejtë ndërkombëtare të “kalimit të pafajshëm” brenda deteve territoriale. Shtetet e Bashkuara synonin të sfidonin pretendimin sovjetik për një kufi 12-milësh detar të shoqëruar me kufizime mbi lëvizjen e anijeve luftarake, ndërsa doktrina amerikane pranonte kalimin pa pengesa në përputhje me ligjin ndërkombëtar.
Reagimi sovjetik erdhi shpejt dhe në mënyrë demonstrative. Fregatat Bezzavetnyy dhe SKR-6, pasi transmetuan paralajmërime radiofonike se kishin urdhër të ndalonin shkeljen e ujërave territoriale, u afruan dhe u përplasën qëllimisht me anijet amerikane për t’i detyruar të ndryshonin kurs. Kontakti fizik ishte i kufizuar: Caron pothuajse nuk pësoi dëmtime, ndërsa Yorktown pati dëmtime të lehta në trupin e anijes, pa viktima në njerëz.
Incidenti pasqyroi qartë konfliktin juridik dhe strategjik mes dy superfuqive. Moska këmbëngulte se anijet e huaja duhej të ndiqnin korridore të përcaktuara për kalim të pafajshëm, ndërsa Uashingtoni e konsideronte këtë kufizim të papranueshëm sipas së drejtës detare ndërkombëtare dhe e përdorte lundrimin demonstrativ si pjesë të programit të “pohimit të të drejtave” në ujërat e kontestuara. Në thelb, përplasja ishte një lojë e rrezikshme force dhe prestigji, tipike për rivalitetin global të kohës.
Megjithatë, pas tensionit erdhi edhe një hap drejt qetësimit. Ngjarja shtyu bisedime diplomatike që përfunduan me një deklaratë të përbashkët sovjeto-amerikane mbi rregullat e kalimit të pafajshëm, duke synuar shmangien e incidenteve të ngjashme dhe duke reflektuar klimën e kujdesshme të afrimit që do të çonte, pak vite më vonë, në fundin e Luftës së Ftohtë.
Përgatiti: L.Veizi