Përgatiti: Leonard Veizi
Më 15 tetor 1990, Mikhail Gorbaçov, presidenti i Bashkimit Sovjetik, u nderua me Çmimin Nobel për Paqen, në shenjë vlerësimi për rolin e tij në ndryshimin e marrëdhënieve ndërkombëtare dhe në uljen e tensioneve mes Lindjes dhe Perëndimit gjatë viteve të fundit të Luftës së Ftohtë.
Pas ardhjes në pushtet në vitin 1985, Gorbachev nisi një proces të gjerë reformash politike dhe ekonomike, që synonin modernizimin e Bashkimit Sovjetik dhe kapërcimin e krizës së sistemit socialist. Dy shtyllat kryesore të politikës së tij u bënë Glasnost (hapja dhe transparenca) dhe Perestroika (ristrukturimi).
Glasnost-i solli më shumë liri shprehjeje, një hapje më të madhe ndaj debatit publik dhe një përballje më të drejtpërdrejtë me gabimet e së kaluarës sovjetike. Ndërsa Perestroika synonte reformimin e ekonomisë së centralizuar, duke lejuar forma të kufizuara të veprimtarisë private dhe duke u dhënë ndërmarrjeve më shumë autonomi. Megjithatë, këto reforma nuk e shndërruan menjëherë Bashkimin Sovjetik në një ekonomi të lirë tregu; përkundrazi, ato dobësuan gradualisht mekanizmat tradicionalë të kontrollit shtetëror dhe nxorën në pah vështirësitë e thella të sistemit.
Në planin ndërkombëtar, Gorbaçov ndoqi një politikë afrimi me Perëndimin, nënshkroi marrëveshje për çarmatimin bërthamor dhe hoqi dorë nga përdorimi i forcës për të ruajtur me çdo kusht regjimet komuniste të Evropës Lindore. Kjo politikë ndihmoi në përfundimin e Luftës së Ftohtë dhe krijoi kushte për ndryshime historike, përfshirë rënien e Murit të Berlinit në vitin 1989.
Komiteti Norvegjez i Nobelit e arsyetoi vendimin me frazën: “për rolin e tij drejtues në procesin e paqes që sot karakterizon pjesë të rëndësishme të komunitetit ndërkombëtar”. Ishte një vlerësim veçanërisht për takimet historike me presidentin amerikan Ronald Reagan në Reykjavik dhe marrëveshjen INF të vitit 1987 për eliminimin e raketave me rreze të mesme – marrëveshja e parë që shkatërronte një kategori të tërë armësh bërthamore.
Megjithatë, çmimi u prit me kontrast të thellë. Në Perëndim u festua si kurorëzim i njeriut që i dha fund Luftës së Ftohtë. Brenda Bashkimit Sovjetik, Gorbaçov përballej me kritika të ashpra – nga konservatorët që e akuzonin se po shiste perandorinë, dhe nga reformatorët radikalë që i konsideronin reformat shumë të ngadalta. Vetë Gorbaçov ia dhuroi paratë e çmimit për ndërtimin e spitaleve dhe për viktimat e Çernobilit.
Këto zhvillime kontribuuan në rënien e regjimeve komuniste në Evropën Lindore dhe, në fund, në shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik në dhjetor të vitit 1991. Çmimi Nobel për Paqen i vitit 1990 e vendosi Gorbaçovin ndër figurat kryesore të transformimeve që ndryshuan hartën politike të Evropës dhe marrëdhëniet ndërkombëtare në fund të shekullit XX.