Nga Leonard Veizi
Në vjeshtën e vitit 1631, Lufta Tridhjetëvjeçare kishte hyrë në një nga fazat e saj më të ashpra. Për më shumë se një dekadë, Evropa Qendrore ishte kthyer në fushëbetejë mes forcave katolike të lidhura me Habsburgët dhe koalicioneve protestante. Bohemia, zemra historike e mbretërisë çeke, ishte një nga territoret më të goditura.
Praga kishte një histori të freskët humbjeje.
Më 1620, në Betejën e Malit të Bardhë, forcat e Habsburgëve kishin shpartalluar kryengritjen bohemiane. Një vit më vonë, udhëheqësit kryesorë të revoltës ishin ekzekutuar publikisht në Sheshin e Qytetit të Vjetër. Pas fitores së Habsburgëve, Bohemia kaloi nën një proces të fortë rikatholicizimi dhe kontrolli politik. Shumë protestantë u detyruan të largoheshin në mërgim.
Por në vitin 1631 situata ndryshoi.
Fitorja që hapi rrugën drejt Pragës
Më 17 shtator 1631, në Betejën e Breitenfeldit, pranë Lajpcigut, ushtria perandorake e komanduar nga konti Johann Tserclaes von Tilly pësoi një humbje të rëndë përballë forcave suedeze të mbretit Gustav II Adolf dhe aleatëve të tyre saksonë.
Fitorja e protestantëve tronditi pozicionin e Habsburgëve në Gjermani. Për një çast, rruga drejt Bohemisë u hap.
Saksonia, e drejtuar nga elektor Johann Georg I, vendosi të ndërhynte drejtpërdrejt në Bohemi. Në krye të ushtrisë u vu Hans Georg von Arnim, një komandant me përvojë, i cili kishte shërbyer më parë edhe në ushtrinë perandorake dhe kishte qenë i afërt me Albrecht von Wallenstein. Tani, në rrethana të ndryshuara, Arnim marshonte kundër ish-aleatëve të tij.
Në nëntor, trupat saksone hynë në Bohemi dhe përparuan drejt kryeqytetit. Bashkë me ta u kthyen edhe shumë protestantë bohemë që kishin jetuar në mërgim pas humbjes së vitit 1620. Për ta, marshimi drejt Pragës nuk ishte vetëm një operacion ushtarak. Ishte edhe shpresa për të rimarrë shtëpitë, pronat dhe një pozitë shoqërore që ua kishte marrë fitorja habsburgase.
Praga mbetet pa mbrojtje
Kur lajmi për afrimin e saksonëve mbërriti në Pragë, qyteti u përfshi nga pasiguria.
Administrata habsburgase filloi të largohej. U evakuuan thesare, objekte kishtare dhe pasuri të tjera me vlerë. Edhe komandanti ushtarak i qytetit, Don Baltasar de Marradas, u largua më 10 nëntor. Në qytet shpërthyen trazira dhe një pjesë e popullsisë sulmoi manastire dhe banesa të katolikëve të pasur. Autoritetet komunale arritën të rivendosnin njëfarë rendi, por për mbrojtjen e qytetit nuk kishte më forca të mjaftueshme.
Më 11 nëntor, sipas disa burimeve historike, Praga iu dorëzua ushtrisë saksone pa një betejë të madhe. Burime të tjera vendosin hyrjen e forcave të Arnim në qytet më 15 nëntor, pas vendosjes së tyre në rrethinat e Pragës. Në çdo rast, thelbi është i njëjtë: Praga ra në duart e saksonëve jo pas një beteje të përgjakshme brenda qytetit, por pas kolapsit të mbrojtjes perandorake.
Kjo ishte një nga ato kthesa të Luftës Tridhjetëvjeçare ku një kryeqytet mund të ndryshonte zot brenda pak ditësh.
Rikthimi i të mërguarve
Hyrja e ushtrisë saksone solli në Pragë edhe një pamje që qyteti nuk e kishte parë prej vitesh.
Me trupat erdhën protestantët bohemë të mërguar.
Ata nuk hynë si pushtues të zakonshëm. Për shumë prej tyre, Praga ishte qyteti nga i cili ishin dëbuar. Tani po ktheheshin pas më shumë se një dekade. Disa kërkuan të rimerrnin pronat e konfiskuara. Disa kërkuan hakmarrje. Të tjerë shpresonin se regjimi i vjetër fetar do të përmbysej.
Një episod simbolik ndodhi me kokat e dymbëdhjetë udhëheqësve bohemë të ekzekutuar në vitin 1621, të cilat ende ekspozoheshin në kullat e Urës së Karlit. Protestanët e kthyer i hoqën dhe i varrosën me ceremoni në kishën Týn.
Ishte një gjest simbolik: kujtesa e rebelimit të mundur në vitin 1620 po dilte përsëri në sipërfaqe.
Pushtimi nuk solli paqe
Por ardhja e saksonëve nuk e ktheu Pragën në një qytet të lirë.
Kapitulimi parashikonte kushte që duhej të mbronin banorët dhe pronën e qytetit. Në praktikë, marrëveshja u shkel. Ushtarët kryen abuzime dhe kërkuan kontribute nga banorët. Banorët e Pragës iu ankuan komandantit Arnim dhe autoriteteve saksone për sjelljen e trupave.
Pra, ndryshimi i flamurit mbi qytet nuk nënkuptonte fundin e vuajtjeve.
Lufta vazhdonte të funksiononte sipas një rregulli të vjetër: ushtria që hynte në një territor duhej të ushqehej prej tij.
Ndërkohë, në skenën politike dhe ushtarake po përgatitej rikthimi i një figure që do ta ndryshonte përsëri situatën.
Albrecht von Wallenstein.
Wallenstein kthehet
Pas disfatave të vitit 1631, perandori Ferdinand II kishte nevojë urgjente për një komandant që mund të rindërtonte ushtrinë perandorake.
Zgjedhja ra përsëri mbi Wallensteinin.
Ish-komandanti i fuqishëm, i cili ishte larguar nga posti pas konflikteve politike në oborrin habsburgas, u rikthye në krye të ushtrive perandorake.
Dhe tashmë objektivi ishte i qartë: të dëboheshin saksonët nga Bohemia.
Wallensteini marshoi drejt Pragës.
Arnim e kuptoi se pozicioni i tij po bëhej gjithnjë e më i vështirë. Ushtria saksone nuk kishte ardhur për të zhvilluar një luftë të gjatë në thellësi të Bohemisë. Ajo ishte futur në territorin habsburgas në një moment kur mbrojtja perandorake ishte dobësuar, por tani kundërshtari po riorganizohej.
Në pranverën e vitit 1632, presioni u bë i papërballueshëm.
Më 25 maj 1632, forcat perandorake të Wallensteinit hynë përsëri në Pragë. Prania saksone mori fund dhe qyteti u rikthye nën kontrollin e Habsburgëve.
Pushtimi kishte zgjatur vetëm disa muaj.
Por ai tregoi diçka të rëndësishme për Luftën Tridhjetëvjeçare: asnjë fitore nuk ishte përfundimtare.
Një qytet mes dy Evropave
Praga e vitit 1631 ishte më shumë se një objekt ushtarak.
Ajo ishte një qytet mbi të cilin përplaseshin dy projekte të ndryshme politike dhe fetare të Evropës.
Habsburgët kërkonin të ruanin kontrollin mbi Boheminë dhe rendin katolik të vendosur pas vitit 1620.
Saksonët dhe aleatët protestantë kërkonin të zmbrapsnin fuqinë habsburgase dhe të rikthenin disa prej të drejtave të humbura nga protestantët.
Por për banorët e Pragës, këto konflikte të mëdha evropiane kishin një përkthim shumë më konkret: ikje, konfiskime, ushtarë në rrugë, taksa lufte, frikë dhe pasiguri.
Praga do të përjetonte edhe një pushtim tjetër në fund të së njëjtës luftë. Në vitin 1648, trupat suedeze do të merrnin Malá Stranën dhe Hradčany-n. Lufta Tridhjetëvjeçare do të përfundonte po në Pragë, me Paqen e Vestfalisë.
Kështu, pushtimi sakson i vitit 1631 mbeti një episod i shkurtër në historinë e qytetit, por një episod që tregoi qartë se sa e brishtë ishte bërë fuqia habsburgase në Evropën Qendrore.