Dimri i vitit 1798 kishte mbështjellë Romën me një qetësi të brishtë, si ajo para një stuhie që ende nuk duket në horizont. Qyteti i përjetshëm, i mësuar me rëniet dhe ringritjet e historisë, mbante mbi supet e tij peshën e shekujve: perandorë, shenjtorë, ushtri, kryengritje. Por këtë herë, hapat që afroheshin nuk vinin nga barbarët e largët, por nga një Evropë e re që po lindte në emër të revolucionit.
Gjenerali Louis-Alexandre Berthier, shefi i shtabit të ushtrisë së Napoleon Bonapartit, hyri në Romë si përfaqësues i një bote që nuk njihte më sovranitetin e kurorave hyjnore. Flamujt francezë, të mbushur me premtimin e lirisë republikane, valëviteshin mbi rrugët ku për shekuj kishte sunduar autoriteti i papëve. Nuk ishte thjesht një pushtim ushtarak; ishte përplasja e dy kohëve – e rendit të vjetër me frymën revolucionare.
Më 15 shkurt 1798, në zemër të këtij qyteti simbolik, u shpall Republika Romake. Ishte një akt me jehonë të madhe politike dhe shpirtërore: një përpjekje për ta shkëputur Romën nga pushteti temporal i Papës dhe për ta futur në hartën e republikave që Revolucioni Francez po përpiqej të mbillte në Evropë. Për disa, kjo ishte agimi i një epoke të re; për të tjerë, një sakrilegj që shkundte themelet e besimit.
Vetëm pesë ditë më vonë, më 20 shkurt, historia mori një kthesë edhe më dramatike.
Papa Piu VI, simboli i fundit i autoritetit të vjetër në qytet, u arrestua dhe u mor rob nga forcat franceze. Pamja e Papës në pranga tronditi botën katolike: nuk ishte thjesht rënia e një njeriu, por rrëzimi i një rendi që kishte sunduar për shekuj.
Roma, që dikur kishte parë perandorë të përuleshin para altarit, tani shihte altarin të nënshtrohej para ushtrisë.
Megjithatë, si çdo episod i historisë romake, edhe ky nuk ishte fundi, por një kapitull në lëvizjen e pandërprerë mes pushtetit dhe besimit. Republika do të ishte jetëshkurtër, Papa do të vdiste në mërgim, dhe Evropa do të vazhdonte të ndryshonte nën hijen e Napoleonit.
Por dimri i vitit 1798 mbeti si një çast kur Roma kuptoi se edhe qytetet e përjetshme nuk janë të paprekshme.
Se historia, herë pas here, hyn nëpër porta me çizme ushtarësh – dhe rishkruan gjithçka.
Përgatiti: L.Veizi