Në fillim të shekullit XX, Egjipti ndodhej në një moment historik të rëndësishëm mes sundimit kolonial dhe aspiratës për sovranitet. Më 1922, pas dekadash ndikimi britanik, vendi fitoi një pavarësi nominale nga Mbretëria e Bashkuar, dhe sundimtari i tij, Fuad I of Egypt, mori titullin Mbret i Egjiptit.
Ky akt shënoi fundin formal të protektoratit britanik dhe transformimin e Egjiptit nga një sulltanat në një monarki mbretërore, edhe pse ndikimi politik dhe ushtarak britanik do të vazhdonte për shumë vite.
Nga princ i dinastisë së Mehmet Aliut në sundimtar të Egjiptit
Fuad I lindi më 1868 dhe ishte pjesë e Muhammad Ali Dynasty, familja që kishte sunduar Egjiptin që nga fillimi i shekullit XIX, kur reformatori i madh Muhammad Ali Pasha vendosi themelet e shtetit modern egjiptian.
Në vitin 1917, gjatë World War I, Fuad mori pushtetin si Sulltan i Egjiptit dhe Sudanit, duke pasuar vëllain e tij më të madh, Hussein Kamel.
Në atë kohë Egjipti ishte shpallur protektorat britanik, pasi Londra kishte shkëputur formalisht vendin nga Perandoria Osmane. Sundimtari egjiptian mbante titullin Sulltan, por pushteti real ishte i kufizuar nga prania britanike.
Revolta kombëtare dhe shpallja e pavarësisë
Pas përfundimit të luftës së parë botërore, në Egjipt shpërthyen protesta masive kundër sundimit britanik. Lëvizja nacionaliste u udhëhoq nga politikani karizmatik Saad Zaghloul dhe partia e tij Wafd Party.
Ngjarjet kulmuan me Egyptian Revolution of 1919, një revoltë që përfshiu qytetet dhe fshatrat e vendit dhe që detyroi Britaninë të rishqyrtonte politikën e saj në Egjipt.
Si rezultat i presionit popullor dhe diplomatik, në vitin 1922 Britania shpalli përfundimin e protektoratit dhe njohu Egjiptin si mbretëri të pavarur, edhe pse ruajti kontroll mbi disa fusha strategjike si mbrojtja dhe Kanali i Suezit.
Në këtë moment, Sulltan Fuad mori titullin e ri: Mbret i Egjiptit.
Kushtetuta e vitit 1923 dhe pushteti i mbretit
Një vit më pas, në 1923, u miratua Egyptian Constitution of 1923, një dokument që synonte të vendoste një sistem monarkie kushtetuese.
Kushtetuta krijoi një parlament dhe parashikoi zgjedhje demokratike, por i dha mbretit kompetenca shumë të gjera. Fuad I kishte të drejtën:
të emëronte qeverinë
të ndikonte në politikën shtetërore
të shpërndante parlamentin
Mbreti e përdori shpesh këtë të drejtë për të dobësuar qeveritë që nuk përputheshin me interesat e tij, gjë që krijoi tension të vazhdueshëm mes monarkisë dhe forcave nacionaliste.
Një mbret mes nacionalizmit dhe ndikimit britanik
Sundimi i Fuad I u karakterizua nga një balancë e vështirë mes dy forcave:
nacionalizmit egjiptian që kërkonte sovranitet të plotë
ndikimit të vazhdueshëm britanik në politikën dhe ekonominë e vendit
Megjithëse Egjipti ishte shpallur zyrtarisht i pavarur, britanikët ruanin kontroll të konsiderueshëm mbi çështjet strategjike dhe mbi Suez Canal, një nga rrugët më të rëndësishme tregtare në botë.
Kjo situatë krijoi një sistem politik shpesh të paqëndrueshëm, me përplasje të shpeshta mes mbretit, qeverisë dhe parlamentit.
Trashëgimia e Fuad I
Fuad I sundoi Egjiptin deri në vitin 1936, kur vdiq dhe u pasua nga djali i tij, Farouk of Egypt.
Megjithëse ai arriti të transformojë Egjiptin nga një sulltanat në një mbretëri të pavarur, sundimi i tij mbeti i shënuar nga konflikti mes pushtetit mbretëror dhe aspiratave demokratike të shoqërisë egjiptiane.
Ky tension do të vazhdonte edhe gjatë sundimit të pasardhësit të tij dhe do të përfundonte vetëm në vitin 1952, kur revolucioni ushtarak në Egjipt rrëzoi monarkinë.
Ngjarja e vitit 1922, kur Fuad I u shpall Mbret i Egjiptit, mbetet një moment kyç në historinë moderne të vendit: një hap drejt pavarësisë, por edhe fillimi i një epoke të trazuar politike që do të formësonte fatin e Egjiptit për dekadat që pasuan.
Përgatiti: L.Veizi