Në vitin 1927, Gjermania i dhuroi kinemasë botërore një nga veprat më ambicioze dhe më vizionare të shekullit XX: Metropolis, filmi futuristik i regjisorit Fritz Lang. I shfaqur për herë të parë në Berlin, filmi u kthye menjëherë në një ngjarje kulturore, duke lënë gjurmë të thella jo vetëm në historinë e kinemasë, por edhe në mënyrën se si arti filloi të imagjinonte të ardhmen urbane, teknologjinë dhe marrëdhënien e njeriut me pushtetin.
Metropolis është një film fantastiko-shkencor i realizuar në kulmin e kinemasë së heshtur gjermane, gjatë periudhës së Republikës së Vajmarit – një epokë e trazuar politikisht, por jashtëzakonisht e pasur artistikisht. Regjia e Fritz Lang dhe skenari i shkruar nga Thea von Harbou, në bashkëpunim të ngushtë me të, ndërtuan një botë distopike që edhe sot mbetet tronditëse për qartësinë e mesazhit dhe madhështinë vizuale.
Ngjarjet zhvillohen në një qytet futuristik, Metropolis, ku shoqëria është e ndarë në dy botë të pakapërcyeshme: elita që jeton në qiellgërvishtës luksoze dhe punëtorët që jetojnë e punojnë nën tokë, në kushte çnjerëzore, për të mbajtur gjallë makineritë e qytetit. Ky dualizëm brutal është zemra ideologjike e filmit.
Në qendër të historisë është Freder Fredersen, i interpretuar nga Gustav Fröhlich, djali i sundimtarit absolut të qytetit, Joh Fredersen (Alfred Abel). Freder bie në kontakt me botën e nëntokës dhe me Maria-n, një figurë profetike dhe humaniste, e luajtur nga Brigitte Helm, e cila predikon pajtimin mes klasave. Por ekuilibri tronditet kur shkencëtari i çmendur Rotwang (Rudolf Klein-Rogge) krijon një robot me pamjen e Maria-s, duke ndezur kaos, rebelim dhe shkatërrim.
Teknikisht, Metropolis ishte një ndër prodhimet më të shtrenjta të kohës. Dekoret gjigante, arkitektura monumentale, përdorimi revolucionar i efekteve speciale dhe i miniaturave krijuan një estetikë që ndikoi breza të tërë regjisorësh – nga filmat noir te fantashkenca moderne, nga Blade Runner te Star Wars. Imazhi i qytetit vertikal, makinerive gjigante dhe robotit humanoid është bërë ikonë globale e kulturës vizuale.
Megjithatë, në kohën e premierës, filmi nuk pati suksesin e pritur komercial. I konsideruar shumë i gjatë, shumë i shtrenjtë dhe ideologjikisht i ndërlikuar, Metropolis u shkurtoi rëndë nga distributorët, duke humbur për dekada skena të tëra. Vetëm në fund të shekullit XX dhe fillim të XXI, falë restaurimeve dhe zbulimit të kopjeve të humbura, filmi u rikthye më afër versionit origjinal të Lang-ut.
Sot, Metropolis konsiderohet një kryevepër absolute e kinemasë botërore dhe një paralajmërim artistik për rreziqet e një shoqërie të ndarë, të nënshtruar ndaj teknologjisë dhe pushtetit pa etikë. Filmi i vitit 1927 vazhdon të flasë me një gjuhë të frikshme aktuale, duke dëshmuar se fantashkenca e madhe nuk parashikon vetëm të ardhmen, por zbërthen të tashmen.
Përgatiti: L.Veizi