Në pranverën e vitit 1933, Shtetet e Bashkuara ndodheshin në një nga momentet më të errëta të historisë së tyre ekonomike. Kriza e thellë e njohur si Depresioni i Madh kishte shkatërruar besimin në sistemin financiar. Bankat po falimentonin me shpejtësi dhe qytetarët, të kapluar nga paniku, po vraponin të tërhiqnin kursimet e tyre.
Në këtë atmosferë pasigurie, presidenti i ri amerikan Franklin D. Roosevelt ndërmori një hap vendimtar. Më 9 mars 1933 ai i paraqiti Kongresit amerikan një projektligj emergjent që do të hynte në histori si Emergency Banking Act – një ligj i jashtëzakonshëm që synonte stabilizimin e menjëhershëm të sistemit bankar.
Paniku bankar në gjithë vendin
Kriza kishte nisur që nga rrëzimi i bursës në Wall Street në vitin 1929, por në fillim të viteve ’30 situata kishte arritur kulmin. Qindra banka kishin falimentuar dhe frika për humbjen e kursimeve u përhap nga një shtet në tjetrin. Njerëzit grumbulloheshin para bankave për të tërhequr depozitat, duke shkaktuar atë që ekonomistët e quajnë “vrapim drejt bankave”.
Kjo sjellje e përshpejtoi krizën: edhe bankat që ishin relativisht të shëndetshme rrezikonin të mbylleshin për shkak të tërheqjeve masive të parave.
“Pushimi bankar” dhe ligji i ri
Menjëherë pasi mori detyrën në mars 1933, Roosevelt shpalli një masë drastike: mbylljen e përkohshme të të gjitha bankave në vend, një veprim i njohur si “bank holiday”. Gjatë kësaj kohe, ekspertët financiarë dhe autoritetet federale kontrolluan gjendjen e bankave për të përcaktuar se cilat mund të rihapeshin në mënyrë të sigurt.
Në këtë kuadër u miratua me shpejtësi nga Kongresi i Shteteve të Bashkuara Akti i Bankave të Urgjencës. Ligji u miratua pothuajse pa kundërshtime dhe u nënshkrua nga presidenti brenda pak orësh.
Ai i dha qeverisë federale kompetenca të gjera për të kontrolluar bankat, për të riorganizuar institucionet e dobëta dhe për të lejuar rihapjen vetëm të atyre bankave që konsideroheshin financiarisht të qëndrueshme.
Fillimi i “New Deal”
Akti i Bankave të Urgjencës u bë hapi i parë i madh i politikave ekonomike të Rooseveltit, të njohura si New Deal. Këto reforma synonin jo vetëm stabilizimin e sistemit bankar, por edhe ringjalljen e ekonomisë, krijimin e vendeve të punës dhe rivendosjen e besimit të publikut.
Pas miratimit të ligjit, bankat e para të autorizuara u rihapën dhe presidenti iu drejtua popullit amerikan përmes një fjalimi radiofonik të njohur si “fireside chat”, duke i siguruar qytetarët se depozitat e tyre ishin të sigurta.
Rikthimi i besimit
Efekti ishte i menjëhershëm. Në vend që të tërhiqnin para, shumë qytetarë filluan t’i rikthenin kursimet në banka. Brenda pak ditësh, sistemi bankar amerikan filloi të stabilizohej.
Historianët ekonomikë e konsiderojnë Aktin e Bankave të Urgjencës si një nga momentet kyçe që ndihmuan në ndalimin e panikut financiar dhe në rivendosjen e besimit në institucionet ekonomike të vendit.
Në një kohë kur Depresioni i Madh kishte paralizuar ekonominë botërore, vendimi i Rooseveltit për ndërhyrje të menjëhershme shtetërore shënoi fillimin e një epoke të re në politikën ekonomike amerikane.