Në mars të vitit 1956, kryeqyteti i Gjeorgjisë u bë skenë e një prej përplasjeve më të forta mes pushtetit sovjetik dhe qytetarëve të tij. Demonstrata masive shpërthyen në Tbilisi, në atë kohë pjesë e Republika Socialiste Sovjetike e Gjeorgjisë, si reagim ndaj politikës së re të udhëheqjes sovjetike për të denoncuar trashëgiminë e Joseph Stalin.
Protestat u shtypën me forcë nga trupat e Ushtria Sovjetike, duke lënë dhjetëra të vrarë dhe qindra të plagosur. Ngjarja u bë një nga episodet më dramatike të periudhës së parë të destalinizimit në Bashkimin Sovjetik.
Shkaku: denoncimi i Stalinit
Pak javë më parë, në shkurt 1956, udhëheqësi sovjetik Nikita Khrushchev kishte mbajtur fjalimin e famshëm sekret në Kongresi i 20-të i Partisë Komuniste të Bashkimit Sovjetik, ku dënoi kultin e personalitetit të Stalinit dhe krimet e regjimit të tij.
Ky denoncim shkaktoi tronditje të madhe në gjithë Bashkimin Sovjetik. Në Gjeorgji, vendlindjen e Stalinit, reagimi ishte edhe më i fortë. Për shumë gjeorgjianë, figura e tij ishte e lidhur me krenarinë kombëtare dhe rolin e një gjeorgjiani që kishte arritur majat e pushtetit në Moskë.
Protestat në Tbilisi
Më 5 mars 1956, në përvjetorin e tretë të vdekjes së Stalinit, qytetarë, studentë dhe punëtorë filluan të mblidheshin spontanisht në qendër të Tbilisit. Fillimisht ishte një tubim përkujtimor, por shpejt u shndërrua në një protestë kundër politikës së re të destalinizimit.
Turmat u rritën nga dita në ditë. Mijëra njerëz marshonin në rrugët e qytetit, duke mbajtur portrete të Stalinit dhe duke kërkuar rehabilitimin e figurës së tij. Disa parulla shkonin edhe më tej, duke kritikuar hapur udhëheqjen sovjetike në Moskë.
Autoritetet lokale nuk arritën ta kontrollonin situatën. Protestat u bënë gjithnjë e më të mëdha dhe më të tensionuara, duke alarmuar udhëheqjen qendrore të Bashkimit Sovjetik.
Ndërhyrja e ushtrisë
Në 9 mars 1956, situata arriti kulmin. Njësi të ushtrisë dhe të forcave të sigurisë sovjetike u vendosën në qytet. Kur turmat refuzuan të shpërndaheshin, trupat hapën zjarr mbi protestuesit.
Tanke dhe automjete të blinduara u përdorën për të shpërndarë demonstruesit në rrugët e kryeqytetit. Përplasjet ishin të përgjakshme. Numri i saktë i viktimave mbeti i paqartë për dekada, por vlerësimet historike flasin për dhjetëra të vrarë dhe qindra të plagosur.
Një plagë në historinë sovjetike
Masakra e Tbilisit ishte një nga reagimet më të ashpra të pushtetit sovjetik ndaj protestave civile në periudhën e pas-Stalinit. Ajo tregoi se, megjithëse udhëheqja e re po përpiqej të distancohej nga terrori i epokës staliniste, shteti sovjetik mbetej i gatshëm të përdorte forcën për të ruajtur kontrollin.
Ngjarjet e marsit 1956 mbetën për një kohë të gjatë të censuruara në historiografinë sovjetike. Vetëm pas rënies së Bashkimit Sovjetik, ato u studiuan më gjerësisht dhe u njohën si një moment kyç i tensioneve mes reformave të Moskës dhe ndjenjave kombëtare në republikat e saj.
Përgatiti: L.Veizi