Përgatiti: Leonard Veizi
Në vitin 1965, në një Filipinë ende të brishtë pas dekadave të kolonializmit amerikan dhe traumave të Luftës së Dytë Botërore, Ferdinand Edralin Markos u zgjodh President i Republikës së Filipineve. Ai u paraqit para elektoratit si një politikan energjik, i arsimuar në elitën juridike të vendit, me premtime për reformë, modernizim dhe ringritje kombëtare. Retorika e tij nacionaliste dhe imazhi i një njeriu të fortë që mund t’i jepte fund kaosit dhe varfërisë, i siguruan fitoren në zgjedhje dhe e bënë Presidentin e dhjetë të Filipineve.
Fasada e qeverisjes
Në vitet e para të mandatit të tij, Markos arriti të ruajë fasadën e një qeverisjeje demokratike. Ai investoi në projekte infrastrukturore, rrugë, ura dhe ndërtesa publike, duke krijuar iluzionin e zhvillimit të shpejtë ekonomik. Por pas kësaj pamjeje progresi fshihej një sistem gjithnjë e më i centralizuar pushteti, ku besnikëria politike dhe lidhjet familjare filluan të zëvendësonin institucionet dhe ligjin.
Në vitin 1969, Markos u rizgjodh për një mandat të dytë – hera e parë në historinë e Filipineve që një president siguronte rizgjedhjen. Zgjedhjet u shoqëruan me akuza të shumta për mashtrim elektoral dhe shpenzime marramendëse, të financuara përmes borxheve të jashtme që rënduan ekonominë kombëtare. Inflacioni u rrit, pabarazitë sociale u thelluan dhe pakënaqësia popullore filloi të shpërthejë në protesta studentore dhe trazira urbane.
Duke e përdorur këtë klimë pasigurie si justifikim, më 21 shtator 1972, Ferdinand Markos shpalli ligjin ushtarak (martial law), duke pretenduar se vendi kërcënohej nga rebelë komunistë dhe kaos civil. Me këtë akt, ai pezulloi kushtetutën, shpërndau parlamentin, mbylli mediat e pavarura dhe arrestoi mijëra kundërshtarë politikë, intelektualë, gazetarë dhe aktivistë të shoqërisë civile. Filipinet hynë zyrtarisht në një epokë diktature.
Ndërtimi i një regjimi
Nën parullën e “Shoqërisë së Re” (New Society), Markos ndërtoi një regjim autoritar të bazuar në kultin e personalitetit, frikë dhe dhunë sistematike. Forcat e sigurisë u bënë instrument i represionit, ndërsa raportet e organizatave ndërkombëtare dokumentuan tortura, zhdukje me forcë dhe vrasje jashtëgjyqësore. Demokracia u zëvendësua nga sundimi i një njeriu të vetëm dhe i rrethit të tij të ngushtë.
Paralelisht me represionin politik, regjimi i Markos-it u shqua për një korrupsion të përmasave epike. Ai dhe bashkëshortja e tij, Imelda Marcos, u akuzuan për grabitjen e miliarda dollarëve nga fondet shtetërore. Imelda u bë simbol i ekstravagancës së regjimit, me pallate luksoze, festa madhështore dhe një koleksion legjendar këpucësh, ndërkohë që shumica e popullsisë filipinase jetonte në varfëri të thellë.
Megjithëse ligji ushtarak u hoq zyrtarisht në vitin 1981, pushteti i Markos-it mbeti i paprekur, i mbështetur nga aparati represiv dhe manipulimi elektoral. Por në mesin e viteve ’80, kriza ekonomike, vrasja e liderit opozitar Benigno “Ninoy” Aquino Jr. dhe presioni i rritur ndërkombëtar e dobësuan rëndë regjimin.
Rrëzimi nga pushteti
Në vitin 1986, pas zgjedhjeve të kontestuara dhe shpërthimit të Revolucionit Paqësor të “People Power”, Ferdinand Markos u rrëzua nga pushteti dhe u detyrua të arratisej në Havai, ku vdiq tre vjet më vonë. Rënia e tij shënoi fundin e një prej regjimeve më të errëta në historinë e Filipineve, por trashëgimia e korrupsionit, dhunës dhe plagëve shoqërore vazhdon të ndikojë vendin edhe sot.
Kështu, zgjedhja e vitit 1965, e nisur si një proces demokratik, u shndërrua gradualisht në një paralajmërim historik se si pushteti i pakontrolluar mund të rrëshqasë nga premtimi i rendit dhe zhvillimit në tirani, frikë dhe grabitje sistematike të një kombi të tërë.