Më 16 korrik 1969, nga platforma e nisjes në Qendrën Hapësinore Kennedy, në Kepin Kanaveral të Floridës, u ngrit një nga krijimet më të mëdha teknologjike të shekullit XX. Një gjigant prej 110 metrash, raketa Saturn V, u ndez me një fuqi që dukej sikur po shkëpuste një pjesë të Tokës drejt qiellit. Brenda saj ndodheshin tre astronautë: Neil Armstrong, Buzz Aldrin dhe Michael Collins.
Destinacioni i tyre ishte një vend që për mijëra vjet kishte qenë vetëm objekt i ëndrrave, miteve dhe poezisë njerëzore: Hëna.
Misioni Apollo 11 nuk ishte thjesht një udhëtim shkencor. Ai ishte momenti kur njeriu realizoi një nga aspiratat më të vjetra të qytetërimit: të largohej nga planeti i vet dhe të vendoste këmbën mbi një trup tjetër qiellor.
Kur moduli hënor “Eagle” u shkëput nga moduli komandues dhe zbriti drejt sipërfaqes së Hënës, bota mbajti frymën. Më 20 korrik 1969, Neil Armstrong zbriti shkallët e vogla metalike dhe vendosi këmbën mbi pluhurin hënor. Fjalët e tij u transmetuan në të gjithë planetin:
“Ky është një hap i vogël për një njeri, por një kërcim gjigant për njerëzimin.”
Në atë çast, kufiri mes imagjinatës dhe realitetit u zhduk.
Gara për Hënën: një betejë shkencore mes dy superfuqive
Historia e Programit Apollo nuk mund të kuptohet pa atmosferën e Luftës së Ftohtë. Pas Luftës së Dytë Botërore, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik nuk u përballën drejtpërdrejt në fushëbetejë, por konkurruan për epërsi politike, ushtarake dhe teknologjike.
Hapësira u bë skena e re e rivalitetit.
Në vitin 1957, Bashkimi Sovjetik tronditi botën duke lëshuar Sputnik 1, satelitin e parë artificial të Tokës. Më pas, në vitin 1961, kozmonauti sovjetik Juri Gagarin u bë njeriu i parë që udhëtoi në hapësirë.
Amerika ndjeu se po humbiste garën teknologjike. Përgjigjja erdhi më 25 maj 1961, kur Presidenti John F. Kennedy shpalli objektivin ambicioz: dërgimin e një njeriu në Hënë dhe kthimin e sigurt të tij në Tokë para përfundimit të dekadës.
Ishte një sfidë që dukej pothuajse e pamundur.
Në atë kohë, njerëzimi nuk kishte ende përvojën teknike për të realizuar një udhëtim të tillë. Duhej ndërtuar gjithçka nga fillimi: raketa, kompjuterë, kostume hapësinore, sisteme navigimi dhe teknologji që nuk ekzistonin më parë.
Një projekt gjigant i shkencës amerikane
Programi Apollo ishte një nga sipërmarrjet më të mëdha shkencore dhe industriale në historinë moderne. Ai nuk ishte vetëm një projekt i agjencisë hapësinore NASA, por një mobilizim kombëtar që përfshiu universitete, kompani private, laboratorë kërkimorë dhe institucione shtetërore.
Në të punuan rreth 400 mijë shkencëtarë, inxhinierë, teknikë dhe punëtorë të specializuar. Ishte një ushtri njerëzish që punonin drejt një objektivi të vetëm: pushtimin e Hënës.
Kostoja e programit ishte kolosale. Për dekada është vlerësuar se investimi total i Programit Apollo arriti në rreth 25 miliardë dollarë të kohës, që i përshtatur me vlerën e sotme do të ishte mbi 100 miliardë dollarë.
Ishte një çmim i jashtëzakonshëm, por edhe një deklaratë politike: një komb ishte gati të investonte një pjesë të madhe të fuqisë së tij ekonomike për të provuar epërsinë shkencore.
Saturn V – makina që çoi njerëzit përtej Tokës
Në zemër të misionit Apollo ishte raketa Saturn V, një nga makineritë më të fuqishme të ndërtuara ndonjëherë nga njeriu.
E projektuar nën drejtimin e inxhinierit Wernher von Braun, Saturn V duhej të përballonte një sfidë të jashtëzakonshme: të çonte një ngarkesë njerëzore nga graviteti i Tokës deri në orbitën hënore.
Raketa përdorte tre faza dhe prodhonte një shtytje kolosale në momentin e nisjes. Pa këtë teknologji, ëndrra e Apollo 11 do të kishte mbetur vetëm një ide në letër.
Por pas fuqisë mekanike qëndronte një rrjet i jashtëzakonshëm llogaritjesh, testimesh dhe sakrificash njerëzore.
Tetë ditë që ndryshuan historinë
Udhëtimi i Apollo 11 zgjati rreth tetë ditë.
Pas nisjes nga Toka, anija hyri në trajektoren drejt Hënës. Më 19 korrik, astronautët hynë në orbitën hënore. Të nesërmen, Armstrong dhe Aldrin u ndanë nga Collins dhe nisën zbritjen me modulin hënor.
Momenti më kritik ishte ulja.
Komandat kompjuterike sinjalizonin probleme dhe vendi i planifikuar i uljes rezultoi i rrezikshëm. Armstrong mori kontrollin manual dhe kërkoi një zonë më të sigurt. Me pak karburant të mbetur, “Eagle” preku sipërfaqen hënore.
Pas disa orësh përgatitjeje, Armstrong dhe Aldrin dolën jashtë. Ata ecën në një botë pa atmosferë, pa erë dhe pa zhurmë, ku çdo gjurmë e tyre do të qëndronte për miliona vjet.
Ndërkohë, Michael Collins qëndroi vetëm në orbitën e Hënës, duke pritur kthimin e tyre.
Një moment për të gjithë njerëzimin
Zbritja në Hënë u transmetua drejtpërdrejt në televizion dhe u ndoq nga qindra miliona njerëz në mbarë botën. Për herë të parë, njerëzimi pa veten jo nga toka, por nga largësia e hapësirës.
Astronautët vendosën flamurin amerikan, kryen eksperimente shkencore dhe sollën në Tokë mostra shkëmbinjsh hënorë.
Por mesazhi më i madh i Apollo 11 ishte simbolik: Toka, e parë nga Hëna, nuk dukej si një planet i ndarë nga kufij politikë, por si një shtëpi e vetme e brishtë në errësirën e universit.
Trashëgimia e Apollo-s
Pas Apollo 11, NASA realizoi edhe disa misione të tjera hënore. Programi përfundoi me Apollo 17 në vitin 1972, misioni i fundit me njerëz në Hënë.
Edhe pse zgjati vetëm disa vite, Apollo ndryshoi përgjithmonë shkencën dhe teknologjinë. Ai nxiti zhvillimin e kompjuterëve, telekomunikacionit, materialeve të reja dhe kërkimeve hapësinore.
Por trashëgimia më e madhe e Apollo-s nuk ishte vetëm teknologjike. Ishte një ide: se kufijtë e njeriut nuk përcaktohen vetëm nga ajo që ekziston, por edhe nga ajo që ai guxon të imagjinojë.
Më 20 korrik 1969, njeriu nuk pushtoi vetëm Hënën. Ai provoi se një ëndërr e vjetër mijëra-vjeçare mund të shndërrohej në realitet.
Apollo 11 ishte çasti kur qytetërimi njerëzor bëri hapin e parë drejt hapësirës së pafundme dhe pa, për herë të parë, sa e vogël dhe e çmuar ishte bota nga e cila vinte.
Përgatiti: L.Veizi