Përgatiti: Leonard Veizi
Më 30 dhjetor 2006, ndërsa Spanja po bëhej gati të përmbyllte kapitullin e një viti që ishte shoqëruar me shpresën e madhe për një epokë pa dhunë, një shpërthim i fuqishëm do të rikthente makthin e vjetër në qendër të vëmendjes. Ishte një mëngjes dimri që duhej të ishte i zakonshëm për Madridin, i mbushur me nxitimin e festave të fundvitit dhe udhëtarët që niseshin drejt destinacioneve të tyre festive. Por, në orën 09:01, qetësia u thërrmua. Aeroporti ndërkombëtar Adolfo Suárez Madrid–Barajas, mushkëria ajrore e Spanjës dhe një nga nyjet më strategjike të transportit në të gjithë Evropën, u bë skena e një prej sulmeve më shkatërruese terroriste të dekadës. Goditja ishte sa fizike, aq edhe simbolike: shpërthimi ndodhi në Terminalin e ri 4 (T4), një kryevepër arkitekturore që sapo ishte përuruar si simbol i modernizimit, progresit dhe hapjes së Spanjës drejt shekullit të XXI…
…Ky sulm, i ndërmarrë nga organizata separatiste baske ETA, nuk shkatërroi vetëm muret prej xhami e çeliku të terminalit modern. Ai goditi në zemër procesin e paqes që qeveria e atëhershme spanjolle kishte nisur me shumë rrezik e kosto politike. Për muaj të tërë, Spanja kishte jetuar nën “armëpushimin e përhershëm” të shpallur nga ETA, duke besuar se dekadat e terrorit po i linin vendin dialogut. Megjithatë, shtëllunga e zezë e tymit mbi Barajas dhe rrënojat e T4-ës treguan se iluzioni i paqes ishte thyer në mënyrën më brutale të mundshme. Dy jetë të humbura, dhjetëra të plagosur dhe një komb i tërë i tradhtuar në pritshmëritë e tij: ky ishte bilanci i një akti që do të ndryshonte përgjithmonë kursin e historisë politike spanjolle dhe do të vuloste fundin e çdo tolerance ndaj terrorizmit në gadishullin Iberik.
Eksplozioni
Një furgon i mbushur me rreth 500 kilogramë eksploziv u shpërthye në zonën e parkimit shumëkatësh të terminalit. Fuqia e goditjes ishte aq e madhe sa u dëgjua kilometra larg, duke shkaktuar një valë shkatërrimi që rrënoi pjesë të tëra të strukturës së parkimit dhe dëmtoi rëndë ndërtesën kryesore. Dysheme të tëra u shembën, kolona betoni u copëtuan dhe dhjetëra automjete u shkatërruan ose u dogjën plotësisht.
Nga ky akt humbën jetën dy persona – emigrantë nga Ekuadori që ndodheshin në automjetin e tyre në momentin e shpërthimit – ndërsa të paktën 52 persona të tjerë u plagosën, kryesisht nga copëzat e xhamit, shembjet dhe paniku që pasoi. Pamjet e tymit të zi që ngrihej mbi qiellin e Madridit dhe zhurma e pandërprerë e sirenave krijuan një atmosferë apokaliptike, duke paralizuar për orë të tëra një nga pikat më të frekuentuara të kontinentit.
Mesazhi politik
Ngjarja kishte një domethënie politike edhe më të thellë se dëmi material. Ajo ndodhi në një çast jashtëzakonisht delikat: qeveria socialiste e kryeministrit José Luis Rodríguez Zapatero kishte shpallur disa muaj më parë një proces dialogu me organizatën ETA, e cila kishte deklaruar një “armëpushim të përhershëm” në mars të vitit 2006. Shpresa për fundin e dhunës që kishte plagosur Spanjën për më shumë se katër dekada dukej, për herë të parë, e prekshme.
Por shpërthimi në Barajas e asgjësoi këtë shpresë. Edhe pse ETA kishte paralajmëruar autoritetet për një rrezik të mundshëm pak përpara shpërthimit, sasia e madhe e lëndës plasëse dhe vendndodhja e saj e bënë të pamundur parandalimin e tragjedisë. Për opinionin publik, ky akt u perceptua si një tradhti e hapur ndaj besimit dhe si provë se grupi terrorist nuk kishte ndërmend të hiqte dorë nga strategjia e vjetër e dhunës.
Më 9 janar 2007, organizata mori zyrtarisht përgjegjësinë, duke e justifikuar sulmin si pjesë të “luftës së armatosur” për pavarësinë e Krahinës Baske. Reagimi institucional ishte i menjëhershëm: Madridi ndërpreu çdo kontakt me grupin, ndërsa shoqëria civile doli në rrugë kundër çdo forme negociimi me terrorizmin.
Dëmet dhe epilogu
Sulmi në Barajas u konsiderua një nga më të fuqishmit e kryer nga ETA në vitet e saj të fundit. Përveç jetëve njerëzore, ai shkaktoi humbje të mëdha ekonomike, duke kërkuar muaj të tërë riparimesh dhe një rishikim total të masave të sigurisë. Por mbi të gjitha, ai shënoi fundin e besimit se paqja mund të arrihej përmes kompromisit me ata që përdorin bombën.
Në retrospektivë, ky shpërthim mbetet një nga aktet e fundit të mëdha të ETA-s. Nën presionin e shtuar të policisë, drejtësisë dhe izolimit shoqëror, organizata u dobësua gradualisht derisa shpalli fundin e aktivitetit të armatosur në vitin 2011 dhe shpërbërjen përfundimtare në 2018. Aeroporti i Madridit sot nuk kujtohet vetëm si skenë e një tragjedie, por si pika e kthesës ku Spanja vendosi se paqja nuk mund të kushtëzohet nga asnjë formë terrori.