Mëngjesin e 21 janarit 1793, Parisi u zgjua nën një heshtje të rëndë dhe një tension të pazakontë. Në Place de la Révolution (sot Place de la Concorde), përballë një turme të madhe qytetarësh dhe nën mbikëqyrjen e Gardës Kombëtare, u ekzekutua me gijotinë Luigji XVI, mbreti i Francës. Me këtë akt, Revolucioni Francez kaloi një pikë pa kthim: për herë të parë në historinë moderne, një monark u gjykua dhe u dënua me vdekje nga populli i vet.
Luigji XVI kishte hipur në fron në vitin 1774, në një moment kur Franca ishte tashmë e zhytur në kriza të thella financiare dhe shoqërore, të trashëguara nga sundimi i gjatë i gjyshit të tij, Luigjit XV. I paqartë në vendimmarrje dhe i papërgatitur për përmasat e krizës, mbreti dështoi të ndërmerrte reformat e nevojshme fiskale dhe administrative. Oborri mbretëror vazhdonte jetën luksoze, ndërsa borxhi shtetëror rritej dhe varfëria shtypte shtresat e ulëta të shoqërisë.
Në vitin 1789, në një përpjekje të fundit për të zgjidhur krizën financiare, Luigji XVI thirri Shtetet e Përgjithshme, një asamble që përfaqësonte tre rendet e shoqërisë franceze: klerin, fisnikërinë dhe rendin e tretë. Por kjo mbledhje u shndërrua shpejt në një akt rebelimi politik. Përfaqësuesit e Rendit të Tretë shpallën veten Asamble Kombëtare, duke pretenduar sovranitetin e popullit dhe duke ndezur flakën e Revolucionit Francez.
Ngjarjet që pasuan – sulmi mbi Bastijën, shfuqizimi i privilegjeve feudale dhe shpallja e Deklaratës së të Drejtave të Njeriut dhe Qytetarit – e dobësuan ndjeshëm pushtetin e monarkisë. Fillimisht, Luigji XVI pranoi një monarki kushtetuese, por marrëdhënia mes tij dhe revolucionarëve u përkeqësua vazhdimisht. Tentativa e dështuar për t’u arratisur nga vendi në vitin 1791, e njohur si arratisja në Varennes, e shkatërroi përfundimisht besimin ndaj tij.
Në shtator 1792, monarkia u shfuqizua dhe Franca u shpall republikë. Luigji XVI u arrestua dhe u dërgua në burgun e Temple-s. Konventa Kombëtare e gjykoi për tradhti ndaj kombit dhe komplot me fuqi të huaja, duke e fajësuar për përpjekjet për të shtypur Revolucionin me ndihmën e monarkive evropiane. Pas një debati të ashpër, më 20 janar 1793, Konventa votoi dënimin me vdekje.
Një ditë më vonë, mbreti i rrëzuar u dërgua drejt gijotinës. I veshur thjesht dhe me qëndrim të qetë, Luigji XVI u përpoq t’i drejtohej turmës me fjalët: “Vdes i pafajshëm për krimet që më akuzojnë”, por zëri i tij u mbulua nga daullet. Në orën 10:22, gijotina ra, duke i dhënë fund jo vetëm jetës së tij, por edhe simbolikisht monarkisë absolute franceze.
Ekzekutimi i Luigjit XVI tronditi Evropën dhe çoi në përshkallëzimin e luftërave kundër Francës revolucionare. Brenda vendit, ai hapi rrugën për Terrorin Jakobin, një periudhë dhune dhe spastrimesh politike. Megjithatë, për historinë moderne, 21 janari 1793 mbetet një datë themelore: momenti kur sovraniteti u shpall se buron nga populli dhe jo nga kurora.
Përgatiti: L.Veizi