Përgatiti: Leonard Veizi
Më 25 tetor 1927, në ujërat e Oqeanit Atlantik, pranë brigjeve të Brazilit, u mbyt transoqeaniku luksoz italian Principessa Mafalda, duke shkaktuar një nga tragjeditë më të rënda detare të periudhës ndërmjet dy luftërave botërore. Anija, e cila lidhte Evropën me Amerikën e Jugut, transportonte qindra emigrantë, udhëtarë dhe pjesëtarë të ekuipazhit, të cilët kishin nisur udhëtimin me shpresën e një mbërritjeje të sigurt. Por një defekt i rëndë mekanik e shndërroi kalimin transatlantik në një betejë dramatike për mbijetesë. Mbytja e saj mori 314 jetë njerëzish, sipas shifrës së raportuar tradicionalisht, dhe mbeti në histori si një nga katastrofat më tragjike të lundrimit italian në kohë paqeje.
Një anije luksoze në shërbim të udhëtimeve transatlantike
Principessa Mafalda ishte një anije transoqeanike italiane, e ndërtuar në kantierin detar të Riva Trigoso-s, në rajonin e Ligurias. Ajo u hodh në ujë në vitin 1908 dhe hyri në shërbim në vitin 1909, duke u bërë një nga anijet më të njohura të kompanisë italiane të lundrimit Navigazione Generale Italiana.
Anija ishte emërtuar për nder të princeshës Mafalda të Savojës, vajzës së mbretit Viktor Emanueli III të Italisë. Me një gjatësi prej rreth 141 metrash dhe me shpejtësi që arrinte afërsisht 18 nyje, ajo ishte projektuar kryesisht për udhëtime të gjata ndërmjet Gjenovës dhe Buenos Airesit.
Për shumë vite, Principessa Mafalda u konsiderua një simbol i prestigjit të flotës detare italiane. Ajo kishte ambiente elegante për udhëtarët e klasit të parë, salla pritjeje dhe kabina të pajisura për udhëtime të gjata. Megjithatë, në vitin 1927, pas gati dy dekadash shërbimi, anija ishte vjetruar dhe kishte filluar të shfaqte probleme teknike.
Udhëtimi i fundit, nga Gjenova drejt Buenos Airesit
Më 11 tetor 1927, Principessa Mafalda u nis nga porti i Gjenovës drejt Buenos Airesit, në Argjentinë. Në bord ndodheshin qindra emigrantë italianë dhe evropianë, si edhe udhëtarë të tjerë që kërkonin një jetë më të mirë në Amerikën e Jugut.
Sipas të dhënave historike, në udhëtimin e fundit ndodheshin rreth 1 259 persona, përfshirë 971 pasagjerë dhe 288 pjesëtarë të ekuipazhit. Shifrat ndryshojnë disi sipas burimeve, pasi nuk është ruajtur një listë përfundimtare e të gjithë personave që ndodheshin në bord.
Udhëtimi nisi me vështirësi. Anija pati probleme mekanike dhe vonesa, ndërsa gjatë kalimit përmes Atlantikut u raportuan defekte të tjera që shqetësuan pasagjerët. Gjatë ndalesës në ishullin São Vicente, në Kepin e Gjelbër, kapiteni Simone Gulì i kërkoi kompanisë udhëzuese ndihmë për gjendjen e anijes, por udhëtimi vazhdoi.
Ndërsa anija i afrohej brigjeve të Brazilit, shqetësimet për sigurinë e saj po shtoheshin. Pasagjerët nuk mund ta dinin se udhëtimi drejt destinacionit të tyre do të përfundonte në një prej tragjedive më të rënda detare të kohës.
25 tetor 1927 – Defekti që shkaktoi katastrofën
Pasditen e 25 tetorit 1927, kur Principessa Mafalda lundronte pranë arkipelagut Abrolhos, në brigjet e shtetit brazilian Bahia, ndodhi defekti fatal. Boshti i njërës prej helikave u thye dhe, duke dalë nga pozicioni i tij, dëmtoi rëndë pjesën e pasme të bykut të anijes.
Nga çarjet e krijuara, uji filloi të depërtonte në brendësi, duke rrezikuar dhomat e makinerive dhe qëndrueshmërinë e anijes. Sistemet e mbylljes së ndarjeve të papërshkueshme nga uji nuk arritën ta ndalonin përhapjen e përmbytjes.
Kapiteni Simone Gulì urdhëroi dërgimin e sinjalit ndërkombëtar të rrezikut SOS. Në fillim, situata u paraqit si e kontrollueshme dhe pati shpresë se anija mund të qëndronte në sipërfaqe për disa orë të tjera. Në afërsi ndodheshin anije të tjera që mund të ofronin ndihmë.
Megjithatë, uji vazhdonte të hynte dhe anija filloi të anohej gjithnjë e më shumë. Defekti mekanik, i cili në fillim mund të dukej i kufizuar, ishte kthyer në një kërcënim për jetën e të gjithë personave në bord.
Përpjekjet për shpëtim dhe përhapja e panikut
Pas marrjes së sinjalit SOS, disa anije iu afruan Principessa Mafalda-s për të ndihmuar në evakuimin e pasagjerëve. Ndër to ishin anija holandeze Alhena, anija britanike Empire Star dhe anije të tjera që morën pjesë në operacionin e shpëtimit.
Fillimisht, evakuimi u krye në mënyrë relativisht të organizuar. Varkat e shpëtimit u ulën në det dhe të mbijetuarit filluan të transferoheshin drejt anijeve ndihmëse. Por, me kalimin e orëve, gjendja u përkeqësua.
Anija anohej gjithnjë e më tepër, gjë që e vështirësonte uljen e varkave të shpëtimit. Disa prej tyre u përmbysën nga mbingarkesa, të tjera u dëmtuan gjatë uljes, ndërsa konfuzioni dhe frika përhapeshin mes pasagjerëve.
Kur energjia elektrike ndërpreu funksionimin, errësira e bëri edhe më të vështirë organizimin e evakuimit. Njerëz të dëshpëruar u hodhën në det, duke u përpjekur të shpëtonin nga anija që po fundosej. Të tjerë mbetën të bllokuar ose nuk arritën të gjenin një varkë shpëtimi.
Edhe pse disa anije ndihmëse qëndruan pranë dhe ekipet e tyre rrezikuan jetën për të shpëtuar njerëzit, jo të gjithë mundën të shpëtoheshin.
Mbytja e anijes dhe humbja e jetëve njerëzore
Në mbrëmjen e 25 tetorit 1927, rreth katër orë pas defektit fillestar, Principessa Mafalda u fundos në Oqeanin Atlantik. Sipas kronologjisë tradicionale, mbytja përfundoi rreth orës 22:10, megjithëse burimet historike japin orare të ndryshme.
Në bord ndodheshin familje të tëra, emigrantë që kishin lënë vendlindjen për të kërkuar mundësi të reja dhe njerëz që udhëtonin për arsye pune ose personale. Për shumë prej tyre, tragjedia shënoi fundin e një udhëtimi që duhej t’i çonte drejt një jete të re.
Sipas shifrës më të njohur historike, 314 persona humbën jetën, ndërsa pjesa tjetër u shpëtua nga anijet që morën pjesë në operacion. Megjithatë, numri i saktë i viktimave mbetet objekt diskutimi, pasi raportimet e kohës ndryshonin dhe nuk ekziston një listë përfundimtare zyrtare e të gjithë të vdekurve.
Kapiteni Simone Gulì mbeti në anije deri në fund dhe humbi jetën bashkë me të. Veprimet e tij dhe ato të operatorëve të radios, të cilët vazhduan detyrën gjatë emergjencës, u kujtuan më pas si pjesë e historisë së tragjedisë.
Hetimet pas katastrofës
Pas mbytjes, autoritetet italiane nisën hetimet për të përcaktuar shkaqet e aksidentit dhe përgjegjësitë për humbjen e jetëve. Hetimi teknik e lidhi katastrofën me thyerjen e boshtit të helikës dhe dëmtimin e strukturës së anijes.
U vunë në dukje edhe probleme që kishin ndikuar në evakuim, veçanërisht vështirësitë në përdorimin e disa varkave të shpëtimit për shkak të vendosjes së tyre. Pas hetimit u kërkuan masa teknike për të parandaluar aksidente të ngjashme në anijet italiane.
Megjithatë, përgjegjësitë përfundimtare dhe mënyra se si ishte administruar emergjenca mbetën çështje të debatueshme. Raportimet e ndryshme të dëshmitarëve, pasagjerëve të mbijetuar dhe autoriteteve e bëjnë historinë e kësaj tragjedie një ngjarje ku disa hollësi vazhdojnë të jenë të pasigurta.
Trashëgimia historike e Principessa Mafalda-s
Mbytja e Principessa Mafalda-s u bë një nga katastrofat më të njohura të historisë detare italiane. Ajo tërhoqi vëmendjen e opinionit publik ndërkombëtar dhe u kujtua për numrin e madh të viktimave, për rrethanat e vështira të shpëtimit dhe për pasojat që pati te familjet e emigrantëve.
Ngjarja tregoi se prestigji dhe luksi i një anijeje nuk garantonin sigurinë e pasagjerëve, sidomos kur problemet mekanike, mirëmbajtja dhe organizimi i evakuimit nuk përballoheshin siç duhej.
Sot, historia e kësaj anijeje mbetet një kujtesë e dhimbshme e rreziqeve të lundrimit transatlantik në fillim të shekullit XX dhe e sakrificave të njerëzve që kalonin oqeanin në kërkim të një të ardhmeje më të mirë. Emri i saj vazhdon të lidhet me kujtimin e qindra njerëzve që nuk arritën kurrë në destinacion.
Përfundim
Mbytja e Principessa Mafalda-s më 25 tetor 1927 ishte një tragjedi e rëndë detare që la pas qindra viktima dhe tronditi Italinë e opinionin publik ndërkombëtar. Një defekt në boshtin e helikës shkaktoi dëmtime të mëdha në bykun e anijes, ndërsa vështirësitë gjatë evakuimit e kthyen emergjencën në një katastrofë njerëzore.
Me 314 viktima sipas shifrës tradicionale, kjo ngjarje mbetet një nga fatkeqësitë më të rënda të lundrimit italian në kohë paqeje. Historia e saj na kujton rëndësinë e sigurisë detare, mirëmbajtjes së anijeve dhe organizimit të shpëtimit, por mbi të gjitha nderon kujtimin e njerëzve që humbën jetën në ujërat e Atlantikut, larg shtëpive dhe familjeve të tyre.