Përgatiti: Leonard Veizi
Më 8 janar 1996, kryeqyteti i Zairesë – sot Republika Demokratike e Kongos, – Kinshasa, u përfshi nga një prej katastrofave ajrore më të rënda në historinë urbane të Afrikës. Një avion rus mallrash i tipit Antonov An-32, i operuar nga forca ajrore e Zairesë, u rrëzua menjëherë pas ngritjes nga aeroporti i qytetit, duke u përplasur mbi një treg të tejmbushur me njerëz, ku tregtarë dhe qytetarë kishin dalë për blerjet e përditshme. Bilanci ishte shkatërrues: 223 persona humbën jetën në tokë, ndërsa dy nga gjashtë anëtarët e ekuipazhit gjetën gjithashtu vdekjen.
Një ngritje që u shndërrua në makth
Avioni Antonov An-32, një aeroplan sovjetik i projektuar për transport mallrash dhe operacione në kushte të vështira, ishte nisur nga Aeroporti Ndërkombëtar Ndjili në Kinshasa. Sipas raportimeve zyrtare, avioni ishte i mbingarkuar, duke transportuar mallra dhe pajisje ushtarake, ndërsa ekuipazhi përbëhej nga pilotë rusë dhe ukrainas, një praktikë e zakonshme në Zairen e asaj kohe, e cila mbështetej fort te kontraktorë të huaj për operimin e flotës ajrore.
Vetëm pak çaste pas ngritjes, avioni humbi fuqinë në një nga motorët. Piloti tentoi të rikthente kontrollin dhe të kthehej drejt pistës, por në një lartësi shumë të ulët, aeroplani u bë i pakontrollueshëm. Ai u përplas drejtpërdrejt mbi zonën e tregut Masina, një nga zonat më të populluara dhe më të varfra të Kinshasës.
Ferr në mes të qytetit
Përplasja shkaktoi një shpërthim të menjëhershëm. Trupat e avionit, mbushur me karburant, u copëtuan mes tezgave të tregut, duke përfshirë gjithçka në flakë. Zjarri u përhap me shpejtësi mes ndërtesave të improvizuara dhe stendave prej druri e llamarine. Njerëzit që ndodheshin aty nuk patën asnjë mundësi shpëtimi.
Skenat që pasuan u përshkruan nga dëshmitarët si apokaliptike: trupa të pajetë në rrugë, mallra të djegura, britma dhe kaos i plotë. Shumë nga viktimat ishin gra dhe fëmijë, tregtarë të vegjël dhe klientë të rastësishëm, që nuk kishin asnjë lidhje me fluturimin fatkeq.
Shërbimet e emergjencës mbërritën me vonesë dhe me mjete minimale. Zjarri u shua pas orësh të tëra, ndërsa autoritetet u përballën me vështirësi të mëdha për identifikimin e viktimave, pasi shumë trupa ishin djegur plotësisht.
Bilanci dhe heshtja zyrtare
Sipas shifrave zyrtare, 223 persona humbën jetën në tokë, ndërsa dy anëtarë të ekuipazhit vdiqën nga plagët e marra. Katër pjesëtarë të tjerë të ekuipazhit arritën të mbijetojnë, disa prej tyre në gjendje të rëndë.
Megjithatë, organizata humanitare dhe burime të pavarura pohuan se numri real i viktimave mund të ketë qenë edhe më i lartë, duke qenë se shumë nga të vdekurit nuk ishin të regjistruar zyrtarisht dhe tregu ishte tej mase i mbipopulluar në momentin e aksidentit.
Qeveria e presidentit Mobutu Sese Seko reagoi me një deklaratë të shkurtër dhe shpalli një ditë zie, por nuk u zhvillua asnjë hetim i plotë dhe transparent. Ngjarja u harrua shpejt, e mbuluar nga censura, kaosi politik dhe shpërbërja graduale e regjimit të Mobutut, që vetëm një vit më vonë do të rrëzohej.
Një simbol i kolapsit shtetëror
Tragjedia e 8 janarit 1996 nuk ishte thjesht një aksident ajror. Ajo u bë simbol i kolapsit të shtetit zaireas: infrastrukturë e degraduar, standarde minimale sigurie, korrupsion sistemik dhe një indiferencë e thellë ndaj jetës së qytetarëve të zakonshëm.
Avionët e vjetër sovjetikë, të operuar nga ekuipazhe të huaja, fluturonin mbi qytete të tejpopulluara pa masa sigurie, ndërsa pasojat e gabimeve paguheshin gjithmonë nga më të varfrit.
Sot, më shumë se tri dekada më vonë, rrëzimi i Antonov An-32 mbi tregun e Kinshasës mbetet një nga tragjeditë ajrore më vdekjeprurëse për civilët në tokë, një kujtesë e dhimbshme se si dështimi i institucioneve dhe neglizhenca shtetërore mund të shndërrojnë një aksident teknik në një masakër njerëzore.
