Nga tragjedia e Apollo 1 te prova vendimtare për udhëtimin drejt Hënës
Përgatiti: Leonard Veizi
Më 11 tetor 1968, nga Qendra Hapësinore Kennedy në Florida, u ngrit një raketë që mbante me vete më shumë se një anije kozmike dhe tre astronautë. Ajo mbante edhe nevojën e NASA-s për të provuar se programi amerikan i fluturimeve me njerëz mund të vazhdonte pas një prej tragjedive më të rënda në historinë e tij.
Misioni quhej “Apollo 7”. Nuk do të shkonte në Hënë dhe as nuk do të përpiqej të zbriste në sipërfaqen e saj. Detyra ishte më e kufizuar, por vendimtare: të provonte në orbitën e Tokës se moduli i komandës dhe i shërbimit, pajisjet e tij dhe procedurat e ekuipazhit mund të funksiononin në hapësirë ashtu siç kërkonte një mision i ardhshëm hënor.
Në bordin e anijes ndodheshin Walter M. Schirra, Donn F. Eisele dhe R. Walter Cunningham. Për dhjetë ditë, ata do të jetonin dhe punonin në hapësirë, duke testuar sistemet e anijes, duke kryer manovra orbitale dhe duke i dërguar NASA-s të dhëna thelbësore për hapat e ardhshëm. Apollo 7 do të bëhej misioni i parë me njerëz i programit Apollo dhe prova që Shtetet e Bashkuara kishin rifituar besimin teknik për të vazhduar rrugën drejt Hënës.
Plaga e Apollo 1
Për të kuptuar rëndësinë e Apollo 7, duhet kthyer pas te 27 janari 1967.
Atë ditë, astronautët Virgil “Gus” Grissom, Edward White dhe Roger Chaffee po merrnin pjesë në një provë tokësore të anijes Apollo 1, në Qendrën Hapësinore Kennedy. Gjatë provës, në kabinën e mbyllur shpërtheu një zjarr. Atmosfera me oksigjen nën presion të lartë, materialet e ndezshme dhe vështirësitë në hapjen e shpejtë të kapakut të kabinës e kthyen incidentin në një tragjedi. Të tre astronautët humbën jetën.
Apollo 1 nuk kishte arritur të ngrihej nga toka. Megjithatë, aksidenti zbuloi mangësi serioze në projektimin e anijes, në materialet e përdorura dhe në procedurat e sigurisë. NASA u detyrua të ndërpriste përkohësisht fluturimet me ekuipazh të programit Apollo dhe të rishikonte gjerësisht sistemet e tij.
Kabina u ridizenjua, materialet e brendshme u ndryshuan, mekanizmi i hapjes së kapakut u përmirësua dhe procedurat e kontrollit u bënë më të rrepta. Programi duhej të rifillonte, por këtë herë pa e trajtuar sigurinë si një formalitet teknik.
Për NASA-n, Apollo 7 nuk ishte thjesht një fluturim tjetër. Ishte prova e parë e madhe me njerëz se ndryshimet e bëra pas tragjedisë kishin funksionuar.
Tre astronautë, një mision vendimtar
Komandant i misionit ishte Walter M. Schirra, astronaut me përvojë nga programet Mercury dhe Gemini. Ai kishte fluturuar më parë në hapësirë dhe njihej për qetësinë, disiplinën dhe vëmendjen ndaj detajeve teknike. Në Apollo 7, detyra e tij ishte të drejtonte ekuipazhin në një mision që nuk lejonte gabime të mëdha.
Donn F. Eisele shërbente si pilot i modulit të komandës, ndërsa R. Walter Cunningham ishte piloti i modulit hënor sipas emërtimit të pozicioneve të ekuipazhit, megjithëse Apollo 7 nuk transportonte një modul hënor. Në këtë mision, Cunningham u përqendrua te sistemet dhe procedurat që do të nevojiteshin në fluturimet e ardhshme.
Secili kishte përgjegjësi të përcaktuara, por suksesi varej nga aftësia e tyre për të punuar si një ekip i vetëm. Në hapësirë, një problem teknik mund të shndërrohej shpejt në rrezik për jetën. Prandaj çdo komandë, çdo kontroll dhe çdo manovër duhej të kryhej me saktësi.
Anija mbante emërtimin teknik ““Apollo Command and Service Module 101”“, i njohur shkurt si CSM-101. Ajo ishte një version i përmirësuar i modulit të komandës dhe shërbimit, i projektuar për të transportuar astronautët, për të mbështetur jetesën e tyre në hapësirë dhe për t’i kthyer të sigurt në Tokë.
Misioni nuk kishte për qëllim të provonte vetëm nëse astronautët mund të qëndronin në orbitë. Ai duhej të tregonte nëse anija mund të përballonte një udhëtim të gjatë, të kryente manovrat e nevojshme dhe të rikthehej në atmosferën e Tokës pa rrezikuar ekuipazhin.
11 tetor 1968 – Nisja drejt orbitës
Në mëngjesin e 11 tetorit 1968, raketa bartëse Saturn IB u ngrit nga Kompleksi i Nisjes 34 në Qendrën Hapësinore Kennedy. Ndryshe nga raketat Saturn V, që do të përdorej për udhëtimet drejt Hënës, Saturn IB ishte projektuar për të dërguar anijen Apollo në orbitën e Tokës.
Ngritja u krye me sukses. Anija u shkëput nga raketa bartëse dhe ekuipazhi nisi programin e planifikuar të provave.
Që në orët e para, astronautët testuan sistemet e drejtimit, komunikimit dhe kontrollit të mjedisit të brendshëm. Ata duhej të siguroheshin se kabina mund të ruante kushtet e nevojshme për jetesën, se furnizimi me energji funksiononte siç duhej dhe se sistemet e navigimit mund të kontrollonin pozicionin e anijes.
Një nga objektivat kryesore ishte vlerësimi i motorit kryesor të modulit të shërbimit. Ky motor do të kishte rëndësi jetike në misionet hënore, sepse do të përdorej për manovrat e mëdha që kërkonin ndryshimin e orbitës dhe për vendosjen e anijes në trajektoren e kthimit drejt Tokës.
Gjatë fluturimit, motori u ndez disa herë. Testet konfirmuan se sistemi mund të kryente manovrat e kërkuara dhe se anija mund të ndryshonte orbitën sipas nevojës.
Dhjetë ditë që ndryshuan programin Apollo
Apollo 7 qëndroi në orbitën e Tokës për dhjetë ditë, duke përfunduar një program të ngjeshur provash teknike. Në këtë periudhë, ekuipazhi kreu manovra që simulonin disa nga operacionet që do të nevojiteshin në një mision drejt Hënës.
Një nga provat më të rëndësishme ishte simulimi i takimit dhe afrimit me një anije tjetër në hapësirë. Kjo procedurë ishte thelbësore për planin e NASA-s: moduli hënor do të shkëputej nga anija kryesore për të zbritur në Hënë, ndërsa më pas do të duhej të takohej sërish me modulin e komandës në orbitën hënore.
Apollo 7 nuk kishte modul hënor në bord, por ekuipazhi kreu manovra duke përdorur fazën e sipërme të raketës Saturn IB, e cila ishte shkëputur pas ngritjes. Astronautët testuan aftësinë për t’iu afruar një objekti tjetër, për ta vëzhguar dhe për të kontrolluar pozicionin e anijes në raport me të.
Këto prova ishin më shumë se ushtrime teorike. Nëse një takim orbital do të dështonte gjatë një misioni hënor, astronautët mund të mbeteshin të bllokuar larg Tokës. Prandaj NASA kishte nevojë të provonte çdo hap në kushte reale, përpara se të ndërmerrte udhëtime shumë më të rrezikshme.
Apollo 7 solli edhe një risi në komunikimin me publikun. Gjatë misionit u transmetuan pamje televizive nga hapësira, duke u dhënë shikuesve mundësinë të shihnin astronautët brenda kabinës dhe të ndiqnin një pjesë të jetës së tyre në orbitë. Ishte një hap i rëndësishëm në marrëdhënien mes eksplorimit hapësinor dhe publikut, që deri atëherë i ndiqte këto ngjarje kryesisht përmes transmetimeve radiofonike dhe pamjeve të regjistruara.
Megjithatë, fluturimi nuk kaloi pa vështirësi. Astronautët vuajtën nga ftohjet, ndërsa pati edhe mosmarrëveshje mes ekuipazhit dhe kontrollit të misionit për disa vendime operative. Këto tensione nuk e ndryshuan rezultatin teknik të fluturimit, por treguan se një mision hapësinor kërkonte jo vetëm pajisje të besueshme, por edhe koordinim të mirë mes njerëzve në orbitë dhe ekipeve në Tokë.
Në fund, Apollo 7 kishte përmbushur objektivat kryesore. Anija kishte funksionuar, motori kryesor kishte kaluar provat dhe astronautët kishin treguar se sistemet mund të përdoreshin për operacionet më të ndërlikuara që do të vinin më pas.
22 tetor 1968 – Kthimi në Tokë
Pas dhjetë ditësh në hapësirë, Apollo 7 nisi fazën e kthimit. Moduli i komandës u nda nga moduli i shërbimit, ndërsa astronautët përgatitën anijen për rihyrjen në atmosferën e Tokës.
Rihyrja ishte një nga fazat më delikate të misionit. Anija duhej të hynte në atmosferë me këndin e duhur, ndërsa mburoja termike duhej të përballonte temperaturat shumë të larta të krijuara nga fërkimi dhe ngjeshja e ajrit rreth saj.
Çdo gabim i madh në trajektore mund të sillte pasoja fatale. Por sistemet funksionuan sipas planit dhe më 22 tetor 1968, kapsula u ul në Oqeanin Atlantik.
Ekuipazhi u mor në bord nga aeroplanmbajtësja amerikane ““USS Essex”“, e cila ishte vendosur në zonën e parashikuar për rikuperimin e astronautëve. Pas kontrolleve fillestare mjekësore dhe procedurave të zakonshme pas fluturimit, Schirra, Eisele dhe Cunningham u kthyen në siguri.
Kohëzgjatja zyrtare e misionit ishte ““10 ditë, 20 orë, 9 minuta e 3 sekonda”“. Për të tre astronautët, ky ishte përfundimi i një prove të gjatë dhe të lodhshme; për NASA-n, ishte konfirmimi se programi Apollo mund të vazhdonte.
Nga Apollo 7 te Apollo 11
Suksesi i Apollo 7 i hapi rrugën hapit të ardhshëm. Në dhjetor 1968, Apollo 8 u bë misioni i parë me njerëz që udhëtoi drejt Hënës, hyri në orbitën e saj dhe u kthye në Tokë. Ky fluturim provoi se NASA mund të realizonte udhëtimin hënor, por ende mbetej detyra më e vështirë: zbritja në sipërfaqe.
Më 20 korrik 1969, Neil Armstrong dhe Buzz Aldrin zbritën me modulin hënor “Eagle” në sipërfaqen e Hënës, ndërsa Michael Collins qëndroi në orbitën hënore në modulin e komandës “Columbia”. Apollo 11 përmbushi kështu objektivin që Shtetet e Bashkuara i kishin vënë vetes në garën hapësinore.
Pa provat e kryera nga Apollo 7, rruga drejt këtij momenti do të kishte qenë më e pasigurt. Misioni i vitit 1968 nuk u bë i famshëm për një ulje në Hënë apo për një fotografi historike nga sipërfaqja e saj. Rëndësia e tij qëndronte te fakti se provoi funksionimin e anijes me njerëz në bord, pas ndryshimeve të mëdha të bëra për shkak të tragjedisë së Apollo 1.
Apollo 7 ishte një mision testimi, por testimi i tij kishte peshën e një vendimi historik. NASA duhej të tregonte se kishte mësuar nga gabimet, se mund të ndërtonte një anije më të sigurt dhe se ishte në gjendje të përmbushte objektivat e programit hënor.
Një fitore pa zhurmën e Hënës
Në historinë e eksplorimit hapësinor, vëmendja zakonisht shkon te momentet që ndryshojnë imagjinatën njerëzore: fluturimi i parë i Yuri Gagarinit, hapat e Neil Armstrongut në Hënë apo fotografitë e Tokës të marra nga largësia.
Apollo 7 nuk pati një skenë të tillë. Astronautët e tij nuk shkelën në një botë tjetër. Ata bënë diçka më pak të dukshme, por po aq të nevojshme: provuan se teknologjia dhe procedurat që do të mundësonin udhëtimin drejt Hënës ishin të besueshme.
Misioni shënoi gjithashtu rikthimin e fluturimeve amerikane me njerëz pas zjarrit fatal të vitit 1967. Ai tregoi se programi Apollo nuk do të mbetej peng i tragjedisë, por do të vazhdonte me ndryshime konkrete dhe prova të kontrolluara.
Walter Schirra, Donn Eisele dhe Walter Cunningham u kthyen në Tokë pa zbritur në Hënë, por kontributi i tyre u bë pjesë e rrugës që çoi te Apollo 11. Në këtë kuptim, suksesi i tyre nuk matet me distancën që përshkuan, por me rrezikun që ndihmuan të zvogëlohej për misionet e ardhshme.