Më 8 korrik 1930 u nda nga jeta Gustav Weigand, një nga gjuhëtarët më të shquar gjermanë të fundit të shekullit XIX dhe fillimit të shekullit XX, i cili dha një kontribut të rëndësishëm në studimin e gjuhëve të Ballkanit, veçanërisht të shqipes, rumanishtes dhe arumanishtes. Me kërkimet e tij në dialektologji, etnografi dhe gjuhësi historike, Weigand u bë një nga studiuesit më të njohur të hapësirës ballkanike në Evropë.
I lindur në vitin 1860 në Gjermani, Weigand iu përkushtua që herët studimit të gjuhëve dhe kulturave të Evropës Juglindore. Ai themeloi Institutin për Gjuhën Rumune në Universitetin e Lajpcigut, i cili u shndërrua në një qendër të rëndësishme kërkimore për studimet rumune dhe ballkanike. Punimet e tij u dalluan për kërkimet në terren, duke udhëtuar në shumë rajone të Ballkanit për të mbledhur materiale gjuhësore dhe etnografike.
Interesi i tij për gjuhën shqipe ishte i veçantë. Weigand kreu studime mbi dialektet e shqipes, duke analizuar dallimet fonetike, gramatikore dhe leksikore mes të folmeve të ndryshme. Një nga veprat e tij më të njohura është “Gramatika e dialekteve të Durrësit, Elbasanit dhe Tiranës”, e cila konsiderohet ndër përshkrimet e hershme më të detajuara të këtyre të folmeve.
Një tjetër kontribut i rëndësishëm ishte hartimi i “Fjalorit Gjermanisht–Shqip–Gjermanisht”, botuar në vitin 1914. Ky fjalor u bë një mjet i vlefshëm për studiuesit dhe për të gjithë ata që merreshin me gjuhën shqipe, duke ndihmuar në njohjen dhe përhapjen e saj në qarqet akademike evropiane.
Përveç këtyre veprave, Weigand botoi dhjetëra studime dhe artikuj shkencorë mbi dialektet shqiptare, prejardhjen e shqiptarëve dhe historinë e gjuhës shqipe. Ai analizoi gjithashtu një numër të madh toponimesh në Ballkan, duke argumentuar se shumë prej tyre kishin origjinë ose lidhje të drejtpërdrejta me gjuhën shqipe. Edhe pse disa nga përfundimet e tij janë rishikuar nga studiuesit bashkëkohorë, puna e tij mbetet një burim me rëndësi për historinë e albanologjisë.
Gjatë Luftës së Parë Botërore, autoritetet gjermane e ngarkuan Weigandin të kryente kërkime etnografike në Maqedoni. Ai mblodhi një sasi të madhe të dhënash mbi përbërjen etnike, gjuhët dhe traditat e popullsisë së rajonit. Rezultatet e këtyre studimeve u botuan në vitin 1923 dhe shërbyen si referencë për studiuesit e Ballkanit, edhe pse disa prej interpretimeve të tyre u ndikuan nga konteksti politik i kohës.
Autoriteti i Gustav Weigandit në fushën e gjuhësisë u njoh gjerësisht edhe nga institucionet shkencore të rajonit. Ai u zgjodh anëtar i jashtëm i Akademisë Rumune të Shkencave, Akademisë Bullgare të Shkencave dhe Institutit Shkencor të Maqedonisë, një vlerësim që pasqyronte ndikimin e punës së tij në studimet ballkanike.
Edhe pse kanë kaluar më shumë se nëntë dekada nga vdekja e tij, Gustav Weigand vazhdon të zërë një vend të rëndësishëm në historinë e gjuhësisë evropiane. Për albanologjinë, ai mbetet një nga studiuesit e huaj që kontribuoi në dokumentimin dhe analizimin shkencor të gjuhës shqipe në një periudhë kur studimet për të ishin ende në hapat e parë.
Përgatiti: L.Veizi