Më 19 mars të vitit 1721, në Romë u shua Papa Klementi XI. I lindur si Giovanni Francesco Albani
Përgatiti: Leonard Veizi
Historia e Papatit është e mbushur me figura që kanë lënë gjurmë të pashlyeshme në teologji dhe politikë, por pak prej tyre mbajnë një peshë kaq emocionale dhe historike për popullin shqiptar sa Giovanni Francesco Albani. Në një epokë kur Europa po lundronte mes rrymave të Iluminizmit të hershëm dhe konflikteve të përgjakshme për dominim kontinental, ngjitja e një pasardhësi të familjeve fisnike arbërore në fronin e Shën Pjetrit shërbeu si një urë lidhëse mes qytetërimit perëndimor dhe aspiratave për liri të një populli nën zgjedhën osman. Ai nuk ishte thjesht një teolog i zoti, por një vizionar që e ktheu vëmendjen e Vatikanit drejt brigjeve lindore të Adriatikut, duke e parë origjinën e tij jo si një kujtim të largët, por si një mision shpirtëror.
Nga trojet arbërore në pallatet e Urbinos
Më 19 mars të vitit 1721, në Romë u shua një nga figurat më të rëndësishme të Selisë së Shenjtë: Papa Klementi XI. I lindur si Giovanni Francesco Albani më 23 korrik 1649 në Urbino, ai përfaqësonte kulmin e sukseseve të familjes Albani në Itali.
Kjo familje fisnike ishte vendosur në gadishullin apenin pas vdekjes së Gjergj Kastriotit – Skënderbeut. Të detyruar të largoheshin nga Shqipëria për të shpëtuar nga persekutimi osman, Albanët u integruan shpejt në aristokracinë italiane, por pa e harruar kurrë “gjakun e shprishur”. Për Klementin XI, kjo origjinë ishte busulla morale që udhëhoqi politikën e tij të jashtme, duke u bërë mbrojtësi më i madh i kauzës shqiptare në Europë.
Formimi i një polimati dhe ngjitja në pushtet
Giovanni Francesco nuk ishte vetëm një njeri i fesë; ai ishte një intelektual i përmasave europiane. Studioi teologji dhe jurisprudencë me rezultate të shkëlqyera, duke u bërë një nga juristët më të vlerësuar të kohës.
Para se të bëhej Papë, ai shërbeu si guvernator i Rietit, Sabinës dhe Orvietos, ku u shqua për drejtësi dhe efikasitet.
Në vitin 1690, në moshën 41-vjeçare, u emërua Kardinal, duke u bërë këshilltari kryesor i paraardhësve të tij.
Në vitin 1700, pas një konklave të gjatë, ai u zgjodh Papë në moshën 51-vjeçare, duke marrë emrin Klementi XI. Ai hezitoi fillimisht ta pranonte detyrën, por u bind nga nevoja për një udhëheqës të fortë në kohë krizash globale.
Patronazhi i dijes dhe zbulimet arkeologjike
Pontifikati i tij (1700–1721) shënoi një “Rilindje” të vogël brenda Vatikanit. Klementi XI ishte një dashurues i pasionuar pas antikitetit dhe shkencës:
Ai e pasuroi atë me dorëshkrime të rralla orientale dhe greke, duke e kthyer në arkivin më të madh të botës së krishterë.
Ishte ai që autorizoi gërmimet e para sistematike në katakombet romake, duke shpëtuar mbetje të çmuara të krishterimit të hershëm që rrezikonin të humbisnin.
Mbështeti artistë dhe arkitektë, duke u kujdesur që Roma të mbetej kryeqendra kulturore e botës.
Mbrojtësi i Arbërisë dhe “Kuvendi i Arbërit”
Ajo që e bën Klementin XI unik në historinë tonë është përkushtimi i tij ndaj kombit shqiptar. Nën udhëheqjen e tij, Vatikani ndërmori hapa konkretë:
U hapën shkolla dhe kolegje për arbëreshët e Italisë, ku mësohej gjuha shqipe, duke parandaluar asimilimin e tyre.
Nën patronazhin e tij, u mbajt Sinodi i Lezhës (Mërqinë). Ky kuvend ishte jetik për mbijetesën e identitetit kombëtar dhe fetar, duke vendosur rregulla për shpëtimin e gjuhës dhe riteve shqiptare përballë presionit të vazhdueshëm osman.
Ai nxiti dhe financoi punën e jezuitëve Filippo Riceputi dhe Daniele Farlati për hartimin e kësaj kryevepre. Kjo enciklopedi monumentale dokumenton historinë tonë që nga kohët ilire, duke shërbyer edhe sot si “certifikata e lindjes” historike e Ballkanit Perëndimor.
Fundi i një epoke dhe trashëgimia e gjallë
Klementi XI u nda nga jeta në vitin 1721, pas një prej pontifikateve më të gjatë në histori (21 vite). Ai la pas një Europë më të kulturuar dhe një Shqipëri që, falë tij, kishte rifituar vëmendjen e kancelarive perëndimore.
Ai mbetet figura që provoi se origjina është një fuqi: një shqiptar që udhëhoqi botën katolike, por që zemrën e mbajti gjithmonë të kthyer nga malet e të parëve të tij. Sot, emri i familjes Albani dhe vepra e Klementit XI qëndrojnë si dëshmi e lidhjes së hershme dhe të pathyeshme të shqiptarëve me familjen e madhe europiane.