Përgatiti: Leonard Veizi
Më 14 nëntor 565, në Kostandinopojë, mbylli sytë Justiniani I, një nga perandorët më të rëndësishëm të historisë së Perandorisë Romake të Lindjes. Për 38 vjet në fron, ai ndoqi një ambicie të jashtëzakonshme: të rikthente madhështinë e Romës, të rimerrte territoret e humbura në Perëndim dhe ta kthente Kostandinopojën në qendrën e një perandorie të madhe mesdhetare.
I njohur si Justiniani i Madh, ai lindi rreth vitit 482 në Tauresium, pranë Shkupit të sotëm. Emri i lindjes ishte Petrus Sabbatius. Prejardhja e tij lidhej me provincat ilire të Ballkanit. Rrugën drejt pushtetit ia hapi xhaxhai, Justini I, i cili u bë perandor në vitin 518 dhe e afroi nipin pranë oborrit perandorak.
Në prill të vitit 527, Justiniani u bë bashkëperandor, ndërsa pas vdekjes së Justinit, në gusht të po atij viti, mori drejtimin e plotë të shtetit.
Një rol të rëndësishëm në jetën e tij pati bashkëshortja, Teodora. Me prejardhje modeste, ajo arriti të kapërcente barrierat shoqërore dhe u shndërrua në një nga gratë më me ndikim të historisë bizantine. Nuk ishte thjesht një figurë ceremoniale, por bashkëpunëtore e drejtpërdrejtë në vendimmarrjen politike.
Sundimi i Justinianit nisi me një krizë të rëndë. Në janar të vitit 532, shpërtheu Revolta e Nikës, një kryengritje masive e nxitur nga pakënaqësitë ndaj taksave dhe administratës. Tifozët e dy grupeve kryesore të Hipodromit, Blutë dhe të Gjelbrit, u bashkuan kundër perandorit. Kostandinopoja u përfshi nga zjarret dhe dhuna, ndërsa vetë froni u vu në rrezik.
Justiniani mendoi të largohej, por Teodora e kundërshtoi. Gjeneralët Belisar dhe Mundus shtypën revoltën, ku, sipas burimeve historike, humbën jetën rreth 30 mijë njerëz. Mbi rrënojat e qytetit, perandori nisi një program të jashtëzakonshëm rindërtimi.
Ambicia e tij më e madhe mbetej rikthimi i territoreve romake në Perëndim. Në vitin 533, ushtria bizantine, nën komandën e Belisarit, ndërmori fushatën kundër vandalëve në Afrikën e Veriut. Brenda një kohe të shkurtër, mbretëria vandale u mposht dhe Kartagjena kaloi sërish nën kontrollin perandorak.
Në vitin 535 nisi lufta kundër ostrogotëve në Itali. Belisari pushtoi Sicilinë, Napolin dhe Romën, por fushata u shndërrua në një konflikt të gjatë e shkatërrues. Luftimet vazhduan nën komandën e gjeneralit Narses, i cili në vitin 552 fitoi betejën vendimtare të Taginës. Deri në vitin 554, rezistenca kryesore ostrogote ishte thyer. Bizanti rimori gjithashtu disa territore në Spanjën jugore.
Por zgjerimi territorial kishte një çmim të lartë. Luftërat rraskapitën thesarin perandorak, ndërsa Italia doli e shkatërruar pas dy dekadash përplasjesh.
Nëse ushtria synonte të rikthente hartën e Romës, ligji duhej të rikthente rregullin e saj. Justiniani ndërmori një reformë madhore të së drejtës romake. Nën drejtimin e juristit Tribonian, u hartua një përmbledhje e gjerë e legjislacionit, e njohur si Corpus Juris Civilis. E përfunduar në pjesët kryesore ndërmjet viteve 529 dhe 534, ajo ruajti traditën juridike romake dhe ndikoi fuqishëm në zhvillimin e së drejtës civile evropiane.
Një tjetër monument i epokës së tij ishte Shën Sofia në Kostandinopojë. E rindërtuar pas Revoltës së Nikës, ajo u përfundua në vitin 537. Kupola gjigante, përmasat dhe loja e dritës e kthyen në një nga kryeveprat e arkitekturës botërore. Shën Sofia nuk ishte vetëm një ndërtesë fetare, por edhe simbol i fuqisë së perandorit dhe i pretendimit të Bizantit për të qenë trashëgimtar i Romës.
Sundimi i Justinianit u godit edhe nga Murtaja e Justinianit, e cila shpërtheu rreth vitit 541 dhe shkaktoi humbje të mëdha njerëzore në botën mesdhetare. Ndërkohë, luftërat me persët, inkursionet në Ballkan dhe konfliktet fetare e vunë vazhdimisht në provë perandorinë.
Teodora vdiq në vitin 548, shtatëmbëdhjetë vjet para bashkëshortit. Humbja e saj shënoi edhe fundin e një bashkëpunimi politik që kishte ndikuar ndjeshëm në drejtimin e shtetit.
Në vitet e fundit, Justiniani u përball me një perandori të lodhur nga luftërat dhe shpenzimet. Megjithatë, vazhdoi të drejtonte punët e shtetit deri në fund.
Më 14 nëntor 565, në moshën rreth 83-vjeçare, Justiniani I vdiq në Kostandinopojë. Në fron u ngjit nipi i tij, Justini II.
Ai nuk arriti ta ribashkonte përgjithmonë Perandorinë Romake, por la pas një trashëgimi që kapërceu kufijtë e kohës së vet: një kod ligjor me ndikim shekullor, monumente të jashtëzakonshme dhe një model sundimi që ndërthurte pushtetin politik, fenë dhe administratën.
Justiniani kërkoi të ringjallte Romën. Nuk ia doli plotësisht me shpatë, por arriti ta bëjë emrin e tij të mbijetojë në histori përmes ligjit dhe gurit.
