Në verën e vitit 1943, qielli mbi një nga qytetet më të mëdha të Gjermanisë u kthye në një det zjarri. Ishte fillimi i Operacionit Gomorra (Operation Gomorrah), një nga fushatat ajrore më shkatërruese të Luftës së Dytë Botërore, ku forcat ajrore britanike, kanadeze dhe amerikane goditën qytetin port të Hamburgut me një intensitet të paparë deri atëherë.
Operacioni mori emrin simbolik nga qyteti biblik Gomorra, i cili sipas traditës u shkatërrua nga zjarri qiellor. Emërtimi nuk ishte rastësor: aleatët synonin një goditje të tillë ndaj Gjermanisë naziste që të trondiste jo vetëm kapacitetin e saj industrial, por edhe moralin e popullsisë.
Hamburgu ishte zgjedhur si objektiv për rëndësinë e tij strategjike. Ai ishte porti më i madh i Gjermanisë dhe një nga qendrat kryesore industriale të Rajhut të Tretë. Qyteti kishte kantierë detarë ku ndërtoheshin nëndetëse U-Boot, fabrika të armëve, rafineri nafte dhe objekte të rëndësishme për ekonominë e luftës gjermane.
Në vitin 1943, Gjermania ende zhvillonte një luftë të ashpër në frontet evropiane, por epërsia ajrore po kalonte gradualisht në duart e aleatëve. Pas bombardimeve të rënda mbi qytete të tjera gjermane, Britania dhe Shtetet e Bashkuara vendosën të ndërmerrnin një operacion të madh të kombinuar, ku bombardimet do të kryheshin në mënyrë të koordinuar: britanikët dhe kanadezët do të sulmonin kryesisht natën, ndërsa amerikanët gjatë ditës.
Operacioni filloi natën e 24 korrikut 1943, kur qindra bombardues të Forcave Ajrore Mbretërore Britanike (RAF) u drejtuan drejt Hamburgut. Ata hodhën mijëra bomba shpërthyese dhe ndezëse mbi qytet. Qëllimi ishte krijimi i një efektit zinxhir: fillimisht të shkatërroheshin ndërtesat dhe më pas zjarret të përhapeshin në masë.
Ajo që ndodhi ishte një nga katastrofat më të mëdha urbane të shekullit XX.
Temperaturat në disa zona të qytetit u ngritën në nivele ekstreme dhe u krijua një fenomen meteorologjik i njohur si stuhi zjarri (firestorm). Zjarret e shumta bashkoheshin duke krijuar një kolonë gjigante ajri të nxehtë që thithte oksigjenin nga rrugët dhe ndërtesat përreth. Erërat e fuqishme të krijuara nga ky fenomen përpinë njerëzit, dogjën lagje të tëra dhe e kthyen Hamburgun në një peizazh shkatërrimi.
Banorët që ishin strehuar në bodrume ose strehime kundërajrore u përballën me kushte ekstreme: mungesë oksigjeni, nxehtësi të padurueshme dhe tym helmues. Shumë njerëz vdiqën jo vetëm nga shpërthimet, por edhe nga zjarri dhe asfiksia.
Pas sulmeve të para britanike, bombarduesit amerikanë të Forcave Ajrore të Ushtrisë së Shteteve të Bashkuara (USAAF) vazhduan goditjet gjatë ditës. Këto sulme synonin objektivat industriale, por edhe infrastruktura të tjera të qytetit u prekën rëndë.
Operacioni vazhdoi për disa ditë dhe përfshiu disa valë bombardimesh deri në fund të korrikut. Megjithëse faza më shkatërruese ndodhi në korrik, operacionet ajrore kundër Hamburgut vazhduan edhe më pas, deri në nëntor 1943.
Bilanci ishte katastrofik:
u hodhën rreth 9000 ton eksploziv dhe bomba ndezëse;
u vranë më shumë se 30 mijë njerëz;
qindra mijëra persona mbetën pa shtëpi;
rreth 280 mijë ndërtesa u dëmtuan ose u shkatërruan;
pjesë të mëdha të qytetit u kthyen në rrënoja.
Numri i saktë i viktimave mbetet objekt diskutimi nga historianët, por askush nuk e vë në dyshim përmasën e katastrofës. Për shumë gjermanë, Hamburgu u bë simboli i tmerrit të luftës ajrore moderne.
Nga pikëpamja ushtarake, aleatët pretenduan se operacioni kishte dobësuar industrinë gjermane dhe kishte goditur rëndë kapacitetet e prodhimit të luftës. Shkatërrimi i fabrikave, porteve dhe infrastrukturës ndikoi në përpjekjet e Gjermanisë për të vazhduar luftën.
Por Operacioni Gomorra hapi edhe një debat të madh moral që vazhdon ende sot: deri ku mund të shkojë bombardimi i një qyteti kur objektivi është një regjim agresor, por viktimat janë kryesisht civilë?
Në Gjermani, Hamburgu mbeti plagë e hapur. Për aleatët ishte një operacion strategjik kundër makinës naziste të luftës; për mijëra familje gjermane ishte nata kur humbën shtëpitë dhe të dashurit e tyre.
Operacioni Gomorra mbetet një nga shembujt më tronditës të mënyrës se si Lufta e Dytë Botërore e ndryshoi natyrën e konfliktit: lufta nuk zhvillohej më vetëm në fusha beteje mes ushtrive, por mbi qytete të tëra, ku qielli vetë u kthye në armë.
Përgatiti: L.Veizi