Elena Formiglio/ Focus
Nga slogani “8 orë punë, 8 orë argëtim, 8 orë gjumë” te trazirat në sheshin Haymarket. Pse Amerika zgjodhi një datë tjetër dhe Italia duhej të luftonte për ta rivendosur Ditën e Punës.
1 Maj – Çikago
Çikago, 4 maj 1886. Një moment dramatik në përleshjet në Sheshin Haymarket: policia ndërhyn mes turmës menjëherë pasi një bombë shpërthen gjatë një demonstrate për ditën tetëorëshe të punës. Episodi, i cili kulmoi me dënimin me vdekje të pesë aktivistëve (“Martirët e Çikagos”), ndikoi thellësisht në lëvizjen globale të punës, duke çuar në zgjedhjen e 1 Majit si Dita Ndërkombëtare e Punëtorëve.
“Tetë orë punë, tetë orë argëtim, tetë orë gjumë.” Slogani, i formuluar në Australi në vitin 1855 dhe që u bë simbol i lëvizjes punëtore, përfaqësonte jo vetëm një kërkesë për kohë pune, por edhe një model jetese për miliona punëtorë që në atë kohë detyroheshin të punonin me orë të pakufizuara.
Ishte hapi i parë në një betejë të gjatë për të drejtat e punëtorëve, që përkujtohet çdo vit më 1 maj në Evropë dhe në mbi 60 vende të botës. Por pse festohet Dita e Punës pikërisht në këtë datë?
Pretendimet
Në gjysmën e dytë të shekullit XIX, në Shtetet e Bashkuara, punëtorët filluan të organizoheshin për të tërhequr vëmendjen ndaj kushteve të tyre, veçanërisht ndaj orarit të punës, i cili mund të arrinte deri në 16 orë në ditë.
Një nga organizatat më të rëndësishme sindikale të kohës ishte Knights of Labor (“Kalorësit e Punës”), e cila kërkonte heqjen e punës së fëmijëve, përmirësimin e kushteve të punës dhe kufizimin e orarit në 8 orë në ditë.
Përplasjet e para
Në atë kohë, bota e punës ishte në trazira të mëdha. Më 1 maj 1886, Federata e Tregtisë së Organizuar dhe Sindikatave të Punës thirri një grevë kombëtare dhe demonstrata në të gjithë SHBA për të kërkuar ditën tetëorëshe. Epiqendra ishte Çikago, ku dhjetëra mijëra punëtorë marshuan së bashku me sindikata dhe lëvizje anarkiste.
Dy ditë më vonë shpërthyen përleshjet e para: përpara fabrikës McCormick Harvesting Machine Company, policia hapi zjarr ndaj grevistëve, duke vrarë disa prej tyre.
Martirët e Çikagos
Në përgjigje të dhunës së 3 majit, anarkistët thirrën një demonstratë të re më 4 maj në Sheshin Haymarket Square. Gjatë tubimit, një bombë shpërtheu duke vrarë menjëherë një oficer policie. Policia u përgjigj duke qëlluar drejt turmës.
Bilanci ishte tragjik: shtatë policë dhe të paktën katër protestues u vranë, megjithëse numri i saktë nuk u përcaktua kurrë. Ngjarja u pasua nga një shtypje e ashpër ndaj lëvizjes punëtore dhe arrestimi i tetë anarkistëve; pesë prej tyre u dënuan me vdekje dhe u bënë të njohur si “Martirët e Çikagos”.
Dita e Punës
Për të përkujtuar këto ngjarje, në vitin 1894, presidenti i SHBA-së Grover Cleveland shqyrtoi idenë e festimit të 1 Majit si ditë punëtorësh.
Megjithatë, nga frika e trazirave dhe për t’u distancuar nga lëvizjet socialiste dhe anarkiste, ai vendosi që festa të zhvendosej në të hënën e parë të shtatorit. Kështu lindi Dita e Punës që festohet ende sot në SHBA dhe Kanada.
Evropa dhe Italia
Jehona e këtyre ngjarjeve arriti shpejt në Evropë. Në Kongresin e Internacionales së Dytë në Paris më 1889, u vendos që 1 Maji të shpallej ditë ndërkombëtare e punëtorëve. Demonstratat e para masive u zhvilluan më 1 maj 1890 në shumë qytete evropiane.
Në Itali, festa u kremtua për herë të parë po atë vit, por u ndalua nga regjimi fashist në vitin 1925 dhe u rivendos në vitin 1945, pas Luftës së Dytë Botërore.
Pro dhe kundër
Lufta për të drejtat e punëtorëve u reflektua edhe në art dhe shtyp. Në Francë, kopertinat e gazetave paraqisnin klasën punëtore në skena simbolike pranverore, si shenjë ripërtëritjeje. Në Itali, revista L’Aurora përdorte figura alegorike si Venusi që del nga ujërat apo njeriu që thyen zinxhirët. Në Angli, piktori Walter Crane krijoi postera në mbështetje të lëvizjes punëtore.
Megjithatë, jo të gjithë e mbështetën këtë lëvizje. Ndër figurat që shkaktuan polemika ishte edhe Adriano Celentano me këngën “Chi non lavora, non fa l’amore”, fituese e Sanremo Music Festival 1970, e cila u interpretua si kritikë ndaj grevave, megjithëse më vonë autori e quajti satirë.
Ndërkohë, Sigmund Freud e konsideronte punën një element themelor për ekuilibrin psikologjik dhe social të individit, duke e vendosur përkrah dashurisë si shtyllë të shëndetit mendor.
I shenjtëruar
Festa, e lidhur historikisht me lëvizjet socialiste, u përqafua edhe nga Kisha Katolike. Në vitin 1955, Papa Pope Pius XII shpalli festën e Shën Jozefit Punëtor më 1 maj, duke i dhënë një dimension të ri simbolik kësaj date.