Ishte viti kur perdet e fshehtësisë ranë dhe Lufta e Ftohtë mori goditjen më dramatike në prapaskenat e saj. Përmes një deklarate që tronditi themelet e inteligjencës perëndimore, qeveria britanike pranoi publikisht atë që frikësohej prej kohësh: Harold Adrian Russell “Kim” Philby, ish-diplomati i saj i lartë dhe një nga figurat më premtuese të shërbimit sekret MI6, kishte vepruar si agjent sovjetik.
Arratisja e tij në Bashkimin Sovjetik në janar të atij viti mbetet një nga momentet më drithëruese të historisë së spiunazhit. Filbi u bë njeriu që shiti sekretet e vendit të tij për një ideal që, siç do ta kuptonte më vonë, ekzistonte vetëm në letra.
Arratisja
I përjashtuar vite më parë nga shërbimi MI6 nën renë e rëndë të dyshimit si spiun dhe tradhtar, Filbi po jetonte në Bejrut të Libanit nën petkun e korrespondentit për gazetat prestigjioze “The Observer” dhe “The Economist”. Megjithatë, laku po ngushtohej. Kur arrestimi nga autoritetet britanike dukej çështje ditësh, Filbi aktivizoi linjën e emergjencës me Moskën.
Në një natë të ftohtë janari, ai u zhduk pa lënë gjurmë nga Bejruti, duke hipur fshehurazi në një anije mallrash ruse me destinacion Odesën. Për Londrën, ky ishte poshtërimi përfundimtar.
Zhgënjimi
Por, historia e Filbit në Moskë nuk ishte ajo e një heroi të triumfit ideologjik. Larg pritjes me dafina, KGB-ja sovjetike e rrethoi me mosbesim. Ata frikësoheshin se ai mund të ishte një agjent i dyfishtë afatgjatë, i dërguar nga Perëndimi për të depërtuar në zemër të sistemit sovjetik. I izoluar dhe i mënjanuar nga vendimmarrja, Filbi gjeti ngushëllim te shishja, duke u dhënë pas pijes në vetmi.
Në aspektin material, Kremlini u kujdes që mos t’i mungonte asgjë – duke e trajtuar pafundësisht më mirë se popullin e vet të thjeshtë:
Një vilë e mobiluar luksoze në Moskë.
Një makinë private me shofer.
Furnizime të rregullilta me ushqime dhe mallra të përzgjedhura nga jashtë shtetit, për të ruajtur standardin që kishte në Londër.
Aty ai gjeti edhe dashurinë e tij të fundit, Rufina Pukhovën, e cila u bë gruaja e tij e katërt. Në kujtimet e saj, Pukhova pikturon portretin e një njeriu të thyer shpirtërisht. Ajo shkruan se Filbi kurrë nuk shprehu keqardhje për arratisjen, por mbeti i tronditur dhe i zhgënjyer kur pa realitetin sovjetik: njerëz të varfër, të rreckosur dhe një premtim të madh se “po ndërtojmë komunizmin” që nuk kishte ndodhur kurrë. Ky dëshpërim e çoi atë deri në tentativë vetëvrasjeje, megjithatë, krenaria e tij e ndaloi që të fliste ndonjëherë për t’u kthyer në Angli.
Trashëgimia e përgjakshme
Harold Adrian Russell “Kim” Philby mbylli sytë përgjithmonë në Moskë në vitin 1988, në moshën 76-vjeçare, duke hyrë në histori si një prej spiunëve më dinakë dhe më të rrezikshëm të shekullit XX.
Debati i sotëm
Edhe sot e kësaj dite, emri i tij ngjall debate të ashpra në Britani. Kohët e fundit janë dëgjuar zëra që flasin për një lloj “reabilitimi” apo zbutjeje të figurës së tij, me argumentin se Filbi personalisht nuk kishte vrarë askënd me duart e veta.
Por për kritikët dhe historianët ushtarakë, është shumë vonë për falje. Tradhtia e Filbit kishte çmim gjaku. Ishin pikërisht informacionet e tij që çuan në kapjen, torturimin dhe ekzekutimin e qindra agjentëve shqiptarë dhe antikomunistë të tjerë, të cilët u hodhën me parashutë natën në vendet e bllokut lindor gjatë operacioneve sekrete të Luftës së Ftohtë. Për familjet e tyre, “Kim” Filbi nuk ishte thjesht një lojtar gjenial i inteligjencës, por arkitekti i vdekjes së njerëzve të tyre.
Përgatiti: L.Veizi