Last Updated on 29/09/2026 by EL
Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA) mund të shqyrtojë një tjetër çlirim të rezervave strategjike të naftës nëse ndërprerjet e furnizimit përkeqësohen, ndërsa Europa hyn në dimër me furnizime të kufizuara dhe çmime të larta të energjisë.
Duke folur në një takim të ministrave europianë të Energjisë në Dublin, drejtori ekzekutiv i IEA-së, Fatih Birol, tha se agjencia ka nxjerrë nga rezervat strategjike 400 milionë fuçi naftë që nga marsi, ndërsa rreth një e treta e kësaj sasie ende nuk ka mbërritur në treg.
Sipas Birol, sasia e çliruar përfaqëson rreth 20% të rezervave të përgjithshme. Pjesa tjetër prej 80% mbetet në dispozicion dhe mund të përdoret nëse vendet anëtare bien dakord për një ndërhyrje të re. Megjithatë, Birol theksoi se një tjetër çlirim rezervash nuk është aktualisht prioriteti kryesor i agjencisë.
Presioni mbi tregjet europiane të energjisë është rritur ndjeshëm që nga nisja e luftës në Iran. Komisioneri europian për Energjinë, Dan Jørgensen, tha se vendet e BE-së kanë shpenzuar më shumë se 100 miliardë euro shtesë për importet e energjisë që nga fillimi i konfliktit, pa marrë në këmbim “asnjë molekulë shtesë gazi apo nafte”.
Ndërprerjet e transportit përmes ngushticës së Hormuzit kanë shtrënguar furnizimet globale me naftë dhe naftë diesel. Para luftës, përmes kësaj rruge kalonte rreth një e pesta e naftës së tregtuar në botë, ndërsa Europa është veçanërisht e varur nga importet e dieselit.
“Europa është një nga rajonet më të ekspozuara, nëse jo më i ekspozuari, sa i përket dieselit”, tha Birol, duke paralajmëruar se kontinenti po hyn në periudhën e dimrit kur kërkesa për energji rritet.
Europa varet gjithnjë e më shumë nga dieseli amerikan
Pas reduktimit të varësisë nga energjia ruse pas pushtimit të plotë të Ukrainës në vitin 2022, Europa është mbështetur gjithnjë e më shumë te importet amerikane. Shtetet e Bashkuara furnizuan rreth gjysmën e importeve të dieselit të BE-së në gusht.
Situata mund të bëhet edhe më e vështirë nëse SHBA vendos kufizime për eksportet e dieselit. Komisioni Europian e ka cilësuar një ndalim të mundshëm si një ide të keqe, ndërsa analistët paralajmërojnë për pasoja në të dyja anët e Atlantikut.
Sipas Oxford Economics, një ndalim i plotë i eksporteve amerikane mund të rrisë çmimet me shumicë të dieselit në Europë me 40% deri në 50%. Një pjesë e kësaj rritjeje mund të reflektohet te konsumatorët, duke shtuar rreth 0,50 deri në 0,60 euro për litër, përfshirë TVSH-në, si dhe duke ushtruar presion shtesë mbi inflacionin.
Megjithatë, këto janë vlerësime për një ndalim të plotë dhe jo parashikime për kufizimet më të kufizuara që po shqyrtohen aktualisht nga autoritetet amerikane. Shtrirja, kohëzgjatja dhe përjashtimet e mundshme mbeten ende të paqarta.
Edhe rafineritë amerikane kundër ndalimit të eksporteve
Një kufizim i eksporteve mund të krijojë probleme edhe për industrinë amerikane. Organizata të mëdha të sektorit të energjisë dhe biznesit i kanë paralajmëruar administratën Trump se rafineritë mund të detyrohen të ulin prodhimin nëse nuk mund të eksportojnë tepricat e dieselit.
Sipas kompanisë së të dhënave energjetike Kpler, rafineritë amerikane kanë punuar për pjesën më të madhe të verës me mbi 95% të kapacitetit, duke arritur rreth 98% në javën e fundit të gushtit. Kjo lë pak hapësirë për rritje të mëtejshme të prodhimit.
Një ndalim i eksporteve mund të ulte fillimisht çmimet e dieselit në bregun amerikan të Gjirit të Meksikës, por kufizimet e magazinimit dhe transportit do ta bënin të vështirë shpërndarjen e këtij efekti në të gjithë vendin. Në një fazë të mëvonshme, marzhet më të ulëta të rafinerive mund t’i shtynin ato të reduktonin prodhimin, duke prekur edhe furnizimet me benzinë dhe karburant avioni.
Ndërkohë, çmimet e karburantit në Europë janë tashmë në nivele rekord. Çmimi mesatar i dieselit në BE arriti javën e kaluar në 2,23 euro për litër, ndërsa në Francë ishte rreth 2,40 euro dhe në Danimarkë 2,56 euro për litër.
Ministri irlandez i Energjisë, Darragh O’Brien, tha se një ndalim amerikan i eksporteve ishte “i pamundur”, pasi do të dëmtonte ekonomitë në të dyja anët e Atlantikut, por paralajmëroi se Europa duhet të përgatitet për çdo skenar.