Nga Leonard Veizi
Nëse të bie rruga të shkosh në Breshia të Italisë, në zemër të rajonit të Lombardisë, mos u mjafto vetëm me shëtitjen nëpër rrugët e lashta apo vizitën në kështjellën madhështore të qytetit. Brenda mureve të saj, historia ruan një sekret të veçantë, një lokomotivë që i mbijetoi kohës: SNFT 1…
…Në historinë e hekurudhave italiane, pak mjete kanë lënë gjurmë të pashlyeshme si lokomotiva SNFT 1, krenaria e “Società Nazionale Ferrovie e Tramvie” (SNFT). E ndërtuar në vitin 1908, kjo lokomotivë me avull përfaqësonte një kulm të teknologjisë së kohës dhe një gur themeli në zhvillimin e transportit rajonal në zonën e Breshias dhe “Val Camonica”-s apo sië vjn në shqip Lugina e Kamonikës.
Lindja e një epoke të re
Në fillim të shekullit XX, Italia po përjetonte një periudhë të fuqishme industrializimi. Rajonet veriore, përfshirë Lombardinë, kishin nevojë për një rrjet të qëndrueshëm transporti që të lidhte qendrat urbane me zonat malore dhe industriale. Në këtë sfond, SNFT nisi projektin e saj për ndërtimin e linjës Brescia–Iseo–Edolo, një linjë strategjike për zhvillimin ekonomik dhe social të zonës.
Për t’i shërbyer këtij rrjeti të ri, u porosit një seri lokomotivash me avull, ku SNFT 1 ishte e para – dhe më e dashura – që doli nga uzinat italiane në vitin 1908. E projektuar për të punuar në linja me pjerrësi të ndjeshme dhe kthesa të shumta, ajo u dallua për fuqinë dhe qëndrueshmërinë e saj.
Karakteristikat teknike
SNFT 1 ishte një lokomotivë me avull e tipit 0-6-0T, e përshtatshme për shërbime të përziera pasagjerësh dhe mallrash.
Ajo kishte tre boshte rrotulluese të lidhura, që i siguronin stabilitet në rrugë të pjerrëta;
Boiler me presion pune rreth 12 kg/cm², i cili gjeneronte një fuqi rreth 500–600 kuaj fuqi;
Shpejtësi maksimale prej afërsisht 50 km/h – e mjaftueshme për linjat e ngushta të zonës malore. Pesha operative rreth 45 tonë, me rezervuarë uji dhe karboni të integruar për autonomi të lartë. Mekanizmi i saj me avull, i ndërtuar sipas standardeve më të avancuara të kohës, garantonte besueshmëri të jashtëzakonshme edhe në kushte klimatike të vështira.
Në shërbim të pasagjerëve dhe mallrave
Për më shumë se pesë dekada, SNFT 1 mbeti në qendër të aktivitetit të përditshëm hekurudhor. Ajo transportonte pasagjerë, qymyr, dru, dhe mallra industriale midis fshatrave dhe qyteteve të Lombardisë lindore. Lokomotiva u bë pjesë e pandarë e jetës së përditshme: nga punëtorët që udhëtonin për në uzina, te fshatarët që sillnin produktet e tyre në tregjet e Breshias.
Në periudhën ndërmjet dy luftërave botërore, kur mungesat e karburantit dhe dëmtimet e infrastrukturës ishin të zakonshme, SNFT 1 tregoi qëndrueshmëri të jashtëzakonshme. Ajo vazhdoi të shërbente pa ndërprerje, duke u bërë simbol i qëndrueshmërisë dhe përkushtimit teknik.
2,5 milion kilometra nën avull
Gjatë gjithë jetës së saj operative, SNFT 1 përshkoi mbi 2,5 milion kilometra – një shifër që dëshmon për jetëgjatësinë dhe cilësinë e ndërtimit të saj. Çdo kilometër përfaqësonte jo vetëm një udhëtim, por një copëz historie të zhvillimit të Italisë moderne.
Pensioni i merituar dhe trashëgimia
Në vitin 1961, pas 53 vitesh në shërbim, lokomotiva SNFT 1 u tërhoq nga përdorimi. Epoka e avullit po i linte vend motorëve me naftë dhe trenave elektrikë, por për hekurudhat e Breshias, ajo mbeti një ikonë e lavdisë së dikurshme.
Pas daljes në pension, lokomotiva u restaurua dhe ruajt si pjesë e trashëgimisë industriale italiane. Sot, ajo kujtohet me respekt nga pasionantët e historisë së transportit dhe mekanikës, si dëshmi e një periudhe kur fuqia e avullit përfaqësonte vetë frymën e përparimit.
Një simbol i identitetit rajonal
Për banorët e Val Camonica-s, SNFT 1 nuk është vetëm një mjet i vjetër transporti. Ajo është kujtesë e brezave që ndërtuan urat e bashkimit mes qytetit dhe maleve, mes punës dhe shpresës. Çdo bulon, çdo rrotë dhe çdo fishkëllimë e saj mbart aromën e një epoke që formësoi identitetin industrial e kulturor të Lombardisë.
Rreth vendndodhjes
Lokomotiva SNFT 1 ndodhet aktualisht në “Castello di Brescia”, në qytetin e Breshias, në Lombardi, Itali. Saktësisht, është vendosur që prej 17 shtatorit 1961 në “piazzale del Bastione San Faustino” të kështjellës.
Kështjella e Breshias është një vend i dukshëm publik, me një hapësirë për njohje të trashëgimisë, prandaj dhe SNFT 1 shërben si monument.
Në vitin 2024–2025 është kryer një proces i restaurimit të lokomotivës për ta ruajtur në gjendjen e saj historike.
Burimi: Arkivat historike të SNFT
