Futboll, çiklizëm, “kanzonetë” dhe dialekte: një vështrim mbi pasionet e muzikës pop dhe të jetës së përditshme të Pier Paolo Pasolinit – një nga figurat më të veçanta e më kundërshtuese të shekullit XX, i vrarë pesëdhjetë vjet më parë.
nga Simone Cosimelli
Një jetë e tejmbushur me krijim
Dhjetë romane, tetëmbëdhjetë përmbledhje poetike, tetë dokumentarë, trembëdhjetë filma, shtatë këngë dhe afro dyqind vizatime. Tridhjetë e tre sprova krijuese gjatë më shumë se tre dekadave, të kurorëzuara me trembëdhjetë çmime të rëndësishme filmi.
Nëse këto numra do të mjaftonin për ta përkufizuar Pier Paolo Pasolinin (PPP), mund të mbylleshim këtu. Por prapa statistikave fshihet një shpirt i pangopur, një intelektual jokonvencional që kërkonte të prekte jetën në çdo formë të saj.
Shenjtëria e futbollit
Për Pasolinin, futbolli nuk ishte argëtim, por ritual popullor, pasqyrë e mitologjisë dhe kontradiktave të Italisë së pasluftës. Gazetari Enzo Biagi e pyeti njëherë:
“Pa kinema, pa letërsi, çfarë do të kishe dashur të ishe?”
Dhe ai u përgjigj pa hezitim:
“Një futbollist i mirë. Pas letërsisë dhe erotizmit, futbolli është një nga kënaqësitë më të mëdha të jetës sime.”
Pasolini e quante futbollin “përfaqësimin e fundit të shenjtë të kohës sonë”, një pasqyrë e shoqërisë së konsumit që po ndryshonte njeriun. Ai vetë luante me pasion — në pushime, në sete filmike, apo në ndeshje miqësore me miqtë e tij artistë — gjithmonë si anësor, një pozicion që i lejonte të përdorte zgjuarsinë dhe lëvizshmërinë e tij atletike.
Mbështeste Bolonjën, qytetin ku kishte studiuar, por ndiqte edhe Romën. Në vitin 1971, mori pjesë si kapiten në ndeshjen e parë bamirëse të Ekipit Kombëtar të Aktorëve, përkrah Ninetto Davolit, Ugo Tognazzit, Enrico Montesanos dhe Little Tony-t.
Çiklizmi – metafora e jetës
Çiklizmi, për Pasolinin, ishte më shumë se sport: ishte një mënyrë për të jetuar, një metaforë e përpjekjes njerëzore. Në moshën 18 vjeç, në verën e vitit 1940, ndërmori një udhëtim prej mbi 400 kilometrash nga Bolonja drejt Venecias, më pas në San Vito di Cadore e Casarsa della Delizia.
Në një letër dërguar mikut të tij Franco Farolfi, ai përshkroi me emocion:
“Agimi, Dolomitet, burrat me fytyra të verdha, shtëpitë e çuditshme, theksi i panjohur, majat dhe luginat e mbuluara me mjegull të ndriçuara nga drita e parë.”
Gjatë viteve, Pasolini u bë një vëzhgues i hollë i garave të çiklizmit, duke parë në to një rit të pastër të jetës. Në rivalitetin mes Fausto Coppi-t dhe Gino Bartali-t, ai pa dy fytyrat e Italisë së pasluftës — njëra moderne dhe revolucionare, tjetra e përkushtuar dhe tradicionale.
Në vitin 1969, u ftua në televizion në emisionin Processo alla tappa, ku analizoi Giro d’Italia-n si një filozof i garës dhe i përpjekjes njerëzore. Sot, një shteg biçikletash midis Romës dhe Ostias, në bregun e majtë të lumit Tiber, mban emrin e tij – Shtegu Pasolini – simbol i udhëtimit dhe i fundësisë së tij.
Dialektet – gjuha e shpirtit popullor
Për Pasolinin, gjuha nuk ishte sistem rregullash, por qenie e gjallë. Ai u dashurua me dialektet sepse ato ruanin “një vend tjetër”, të pastër, të pakorruptuar nga moderniteti. Ai debutoi si poet duke shkruar në friulianisht, duke besuar se vetëm kështu mund të shprehte realitetin me autenticitet të plotë.
Kur mbërriti në Romë në vitin 1950, e magjepsi dialekti i periferive romake — i ashpër, por i gjallë — që do të bëhej zemra e romaneve Ragazzi di vita (1955) dhe e filmave Accattone (1961) dhe Mamma Roma (1962).
Për të, dialekti ishte akt rezistence ndaj gjuhës së sheshtë të mediave masive. Ai i shihte fshatarët e veriut dhe të rinjtë e periferive si bartës të një njerëzimi të pastër, që refuzonte maskat borgjeze të konsumizmit.
Në një nga leksionet e tij të fundit, “Eloquio Vulgar” (Lecce, tetor 1975), Pasolini tha:
“Duhet të gjejmë një mënyrë të re për të qenë — tolerantë, të ndriçuar, progresivë, të lirë. Është problemi qendror i jetës sonë.”
Nga Mozart te Beatles – muzika si pasqyrë shoqërore
Pasolini kishte një vesh të stërvitur për muzikën: lëvizte me lehtësi nga Mozart dhe Bach te Beatles e Rolling Stones. Ai studionte tekstet, harmonitë dhe ndikimet shoqërore të këngëve, duke e parë muzikën si dritare për të kuptuar botën moderne.
Në Itali vlerësonte grupin Equipe 84, ndërsa ishte kritik ndaj prodhimeve të lehta komerciale që, sipas tij, “legjitimonin sipërfaqësinë nën maskën e gëzimit”.
Në kinemanë e tij, muzika luante shpesh rol narrativ. Në Ungjilli sipas Mateut (1964), notat e Bach-ut ndërthuren me Missa Luba – një meshë kongoleze e traditës afrikane.
Vetë Pasolini shkroi disa këngë për Laura Bettin – si Macrì Teresa detta Pazzia, Il valzer della toppa, Cocco di mamma dhe Cristo al Mandrione – dhe për Domenico Modugnën, këngën poetike Che cosa sono le nuvole.
Metoda PPP – arti si përvojë totale
Të gjitha këto pasione – sporti, gjuha, muzika – nuk ishin zbavitje, por metoda jetese. Pasolini kërkonte të përjetonte çdo përvojë për ta kthyer në materie krijuese. Ai refuzonte artin si objekt të ftohtë; për të, arti ishte jetë në lëvizje.
Sipas profesor Alessandro Cinquegrani (Universiteti Ca’ Foscari, Venecia):
“Interesat e Pasolinit ishin të gjithanshme. Ai kishte një vizion rigoroz të realitetit, i ndërtuar mbi interpretimin e tij marksist të ideologjisë. Pasionet e tij ishin mënyra për ta kuptuar njeriun dhe për ta përballur me sistemin.”
Pasolini pas Pasolinit
Pesëdhjetë vjet pas vrasjes së tij, natën e 1 nëntorit 1975 në Ostia, Pasolini mbetet një nga zërat më të gjallë të kulturës italiane dhe evropiane. Ai ishte një intelektual që sfidonte çdo ide të fiksuar, që mbronte bindjet e tij edhe kundër botës.
Një njeri që jetoi me shpresë, por mbaroi në dëshpërim; që parashikoi degradimin kulturor të shoqërisë së konsumit dhe festën bosh të mediave që do të pasonte.
Siç thotë Cinquegrani:
“Pasolini e ndiente fundin. Si një njeri në Titanik, nuk mund të bashkohesh me festën, nëse e di se anija po mbytet.”
Trashëgimia e një shpirti rebel
Edhe sot, trashëgimia e Pasolinit mbetet e rëndë për t’u përballuar: një mendim që nuk pranon kompromis, një mënyrë e caktuar e të qenit në botë.
Ai e donte jetën deri në pikën e dhimbjes, e deshi artin si pasqyrë të vuajtjes njerëzore dhe, mbi të gjitha, e deshi të vërtetën – edhe kur ajo dhembte.
Burimi: focus.it/ Përgatiti për botim: L.Veizi