Marrëveshja paraprake midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara sapo kishte hyrë në fuqi kur gjërat gati shkuan keq të premten.
Dhe për herë të dytë në javët e fundit, çështja që kërcënonte të prishte marrëveshjen ishte Libani. Konflikti në Liban, dikur i parë si një front dytësor në luftën SHBA-Izrael kundër Iranit, tani është bërë një nga pengesat kryesore për t’i dhënë fund armiqësive, sipas një analize të New York Times.
Tensionet midis Izraelit dhe Hezbollahut u përshkallëzuan ndjeshëm të premten, duke çuar në anulimin e një raundi të ri bisedimesh midis zyrtarëve nga Teherani dhe Uashingtoni në Zvicër. Ndërsa asnjëra palë nuk shpjegoi pse u anuluan bisedimet, tre zyrtarë që folën me New York Times thanë se Irani u tërhoq për shkak të sulmeve izraelite ndaj Libanit.
“Udhëheqja e re e Iranit e sheh Libanin si pjesë integrale të sigurisë së vet kombëtare, pasi sulmet e mëparshme izraelite ndaj Hezbollahut në vitin 2024 hapën rrugën për një konflikt të drejtpërdrejtë me Iranin”, tha Mohanad Haje Ali, një bashkëpunëtor i lartë në Qendrën Carnegie të Lindjes së Mesme në Bejrut.
“Për Iranin, qëllimi përfundimtar është tërheqja e Izraelit nga Libani”, shtoi ai.
Kjo ishte hera e dytë që bisedimet midis SHBA-së dhe Iranit janë anuluar për shkak të konfliktit në Izrael. Më herët këtë muaj, sulmet izraelite në periferi të Bejrutit e shtynë Iranin të qëllonte me raketa drejt Izraelit, i cili u përgjigj me sulme në të gjithë Iranin.
Ndërprerja e bisedimeve erdhi disa ditë pasi SHBA-ja dhe Irani nënshkruan një marrëveshje paraprake për t’i dhënë fund luftës së tyre, e cila parashikon “ndërprerjen e menjëhershme dhe të përhershme të operacioneve ushtarake” në Liban dhe zotohet të ruajë “integritetin dhe sovranitetin territorial” të vendit.
Përfshirja e Libanit në marrëveshje u pa si një fitore diplomatike për Iranin, i cili prej kohësh ka këmbëngulur që çdo marrëveshje duhet të përfshijë Libanin, vendin ku ndodhet aleati i tij Hezbollah, i cili sulmoi Izraelin në mars në një shfaqje solidariteti me Teheranin. Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu, i cili nuk ishte i përfshirë në negociata, i kishte kundërshtuar fuqimisht këto kushte dhe u zotua të vazhdonte fushatën ushtarake kundër Hezbollahut.
Të premten, ambasadori i Izraelit në Shtetet e Bashkuara, Yechiel Leiter, tha se Izraeli ishte zotuar për një armëpushim të menjëhershëm dhe kishte “ndërprerë të gjitha operacionet sulmuese” në Liban. Megjithatë, ai tha se forcat izraelite ende po vepronin në Libanin jugor “për të çliruar zonën nga Hezbollahu dhe për të çmontuar infrastrukturën e tij terroriste”, duke shtuar: “Ne do të qëndrojmë atje derisa të përfundojë ky mision”.
Kushtet e marrëveshjes SHBA-Iran kanë ngritur pyetje
Megjithatë, kushtet e marrëveshjes midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit kanë ngritur shumë pyetje.
Marrëveshja thuhet se i zgjeron angazhimet e saj ndaj Uashingtonit dhe aleatëve të Teheranit, por as Izraeli dhe as Hezbollahu nuk e nënshkruan memorandumin, dhe deri më tani nuk ka pasur asnjë shpjegim se si do t’i përmbahet secilës palë. Gjithashtu, ajo dështon të zgjidhë dy çështje kyçe në zemër të konfliktit: nëse Izraeli do të tërhiqet nga Libani jugor dhe nëse Hezbollahu do të dorëzojë armët e tij.
Uashingtoni dhe Izraeli kishin kërkuar t’i mbanin të dy konfliktet të ndara, ndërsa Teherani e bëri fushatën izraelite në Liban një pikë presioni në negociata.
Kjo strategji ka ngritur shqetësime në rritje midis Trump se sulmet e vazhdueshme izraelite mund të rrezikojnë marrëveshjen. Në javët e fundit, presidenti amerikan ka qenë më i zëshëm në zhgënjimin e tij me Netanyahun dhe e ka ushtruar presion mbi të që të zvogëlojë operacionet e tij ushtarake.
Që kur u njoftua marrëveshja, Izraeli ka ndaluar së lëshuari paralajmërime pothuajse të përditshme për evakuim për qytetet dhe fshatrat në të gjithë Libanin jugor. Megjithëse sulmet izraelite vazhduan, shkalla dhe ritmi i tyre ishin ulur ndjeshëm deri të premten.
Hezbollahu tha se i kishte zënë pritë trupave izraelite që përparonin në një kodër me pamje nga Nabatieh, qyteti kryesor në Libanin jugor, në luftimet që vranë katër ushtarë izraelitë, tha ushtria. Izraeli u përgjigj me më shumë se 150 sulme në të gjithë Libanin jugor dhe lindor, duke vrarë të paktën 47 persona, sipas Ministrisë së Shëndetësisë së Libanit.
Assaf Orion, një gjeneral brigade izraelit në pension dhe bashkëpunëtor në Institutin e Uashingtonit për Near East Policy, tha se ndërsa Irani “arriti të lidhë dy frontet dhe të shfrytëzojë këto negociata me Trump për të kufizuar sulmet e Izraelit”, është ende “shumë herët për të gjykuar” nëse ky qëndrim do të mbahet dhe nëse po, për sa kohë.
Një shenjë paralajmëruese për të ardhmen
Armëpushimi i Libanit me Izraelin, i ndërmjetësuar nga administrata Trump në prill, është një shenjë paralajmëruese për të ardhmen, komenton New York Times. I ndaloi Izraelit të kryente operacione ushtarake ofensive, duke ruajtur të drejtën e vendit për të marrë “të gjitha masat e nevojshme të vetëmbrojtjes”.
Brenda pak orësh nga njoftimi, Izraeli përdori këtë diskrecion të gjerë për të vazhduar sulmet. Në javët që pasuan, Izraeli gjithashtu zgjeroi pushtimin e tij tokësor pavarësisht armëpushimit. Ashtu si me marrëveshjen SHBA-Iran të shpallur të dielën, Hezbollahu nuk ishte pjesë e saj.
Raundi i ardhshëm i bisedimeve midis Izraelit dhe Libanit që synojnë një zgjidhje më të qëndrueshme në Liban do të zhvillohet javën e ardhshme në Uashington, njoftoi Departamenti Amerikan i Shtetit të premten, pasi Sekretari Amerikan i Shtetit Marco Rubio foli me Presidentin libanez Joseph Aoun.
Ndërsa është e paqartë se deri në çfarë mase Irani ushtron kontroll të drejtpërdrejtë mbi Hezbollahun, analistët argumentojnë se Teherani ka ushtruar ndikim shumë më të fortë mbi organizatën që kur ish-udhëheqësi i saj, Hassan Nasrallah, u vra në sulmet ajrore izraelite në vitin 2024.
Pasi Hezbollahu dhe Izraeli ranë dakord për një armëpushim më vonë atë vit, Hezbollahu u përmbajt nga kthimi i zjarrit, pavarësisht sulmeve ajrore izraelite pothuajse të përditshme, deri në fillimin e luftës SHBA-Izrael kundër Iranit në fund të shkurtit.
Lina Khatib, një studiuese në Chatham House në Londër, tha se marrëveshja SHBA-Iran “mund të krijojë kushtet për deeskalimin” në Liban, por nuk do të adresojë çështjet kryesore, të tilla si tërheqja e Izraelit dhe e ardhmja e arsenalit të Hezbollahut.
Forcat izraelite mbeten të stacionuara në një pjesë të madhe të Libanit jugor, pushtimi më i gjatë i vendit në më shumë se dy dekada. Sulmet izraelite kanë shkatërruar qytete kufitare dhe kanë detyruar më shumë se një milion njerëz të largohen nga shtëpitë e tyre.
Izraeli ka thënë se nuk ndihet i detyruar nga asnjë marrëveshje mbi Libanin që doli nga bisedimet SHBA-Iran, ndërsa udhëheqësit izraelitë kanë thënë ditët e fundit se nuk kanë ndërmend të tërhiqen nga vendi.
Ky qëndrim e vë në provë të menjëhershme premtimin e marrëveshjes për të ruajtur integritetin territorial të Libanit.
Arsenali i Hezbollahut është në të njëjtën situatë të vështirë. Izraeli ka kërkuar që organizata të çarmatoset përpara se të shqyrtojë tërheqjen. Hezbollahu e citon pushtimin si provë se arsenali i saj është ende i nevojshëm. Qeveria libaneze është zotuar të vendosë të gjitha armët e Hezbollahut nën kontrollin e shtetit, por ka pak aftësi për të siguruar rezultat./ad