21 nëntor 1999 ndërron jetë diva e këngës lirike shqiptare
Nga Leonard Veizi
Kur mbyllet një jetë e madhe, nuk shuhet vetëm një qenie njerëzore, por shuhet një epokë e tërë. Viti 1999 solli lajmin e hidhur të ndarjes nga jeta të Marie Krajës, një prej zërave më të pastër dhe më fisnikë që ka njohur kultura shqiptare. Me ikjen e saj, Shqipëria humbi jo vetëm një artiste të jashtëzakonshme, por edhe një monument të përkushtimit, punës dhe dashurisë për artin. Tingulli i saj, që dikur mbushte sallat e Tiranës, Gracit, Vienës e Berlinit, mbeti si një jehonë e kthjellët që vazhdon të zgjojë ndjenja krenarie edhe sot.
Rrënjët e talentit
Marie Kraja u rrit mes dashurisë për muzikën dhe talentit të lindur. Ajo mbaroi studimet e larta për kanto në Konservatorin e Gracit (Graz), në Austri, gjatë viteve 1930–1934, duke u formuar në një nga qendrat muzikore më prestigjioze të kontinentit. Zëri i saj u kultivua me disiplinë europiane, por mbeti i ushqyer nga ndjeshmëria shqiptare. Në vitin 1934, së bashku me pianistin Tonin Guraziu, ajo u kthye në Tiranë për të dhënë koncertin e parë, duke hapur një udhë që do të bëhej shpejt pjesë e historisë sonë artistike.
Karriera e jashtëzakonshme
Megjithëse skenat e Austrisë, Italisë dhe Gjermanisë e pritën me duartrokitje, karriera e Marie Krajës u kthye drejt vendlindjes, si një thirrje shpirtërore për t’i shërbyer artit shqiptar. Kënga e saj nuk njohu kufij, por zemra e saj zgjodhi të mbetet aty ku rritej arti shqiptar.
Me themelimin e Teatrit të Operës dhe Baletit, ajo u bë një nga solistet e para, një gur themeli në ndërtimin e traditës sonë operistike. Së bashku me Tefta Tashko Koçon, Kristaq Antoniun, Mihal Cikon, Jorgjie Trujën dhe një plejadë artistësh të shquar, Marie Kraja ishte ndër zërat e parë që sfiduan heshtjen kulturore dhe ngritën nivelin e artit shqiptar në lartësi europiane.
Repertori i pasur
Repertori i saj shtrihej në dy drejtime: nga operat e para shqiptare te veprat më të njohura botërore. Ajo interpretoi rolet kryesore në operat shqiptare “Mrika”, “Lulja e Kujtimit”, duke u bërë zëri i traditës dhe i identitetit kombëtar.
Në skenat botërore dhe vendase, ajo u ngjit në rolet e “La Traviata”, “Nusja e Shitur”, “Rusalka”, “Ivan Susain”, “Jollanda”, “Dasma e Figaros” dhe shumë vepra të tjera që kërkonin një teknikë delikate dhe një ndjeshmëri të lartë artistike. Zëri i saj i ngrohtë lirik, i përzier me nuanca dramatike, mbërrinte te publiku si një rrëfim i thellë shpirtëror.
Mësuese dhe mentore
Përveç skenës, Marie Kraja ishte edhe pedagoge e përkushtuar. Ajo formoi breza të tërë këngëtarësh, duke ndikuar në krijimin e shkollës shqiptare të interpretimit operistik. Në auditor dhe në studio, ajo e përcillte mjeshtërinë me një përulësi që e dallon vetëm njeriun e madh.
Nderimet dhe Trashëgimia
Gjurmët që la Marie Kraja janë të pashlyeshme. Ajo u nderua me titujt më të lartë të shtetit shqiptar, ndër të cilët: Artiste e Popullit; Urdhri “Naim Frashëri” – Klasi i Parë; Medalja “Mjeshtre e Madhe e Punës”; Laureate e Çmimit të Republikës – Klasi i Parë. Por mbi të gjitha, nderimi më i madh i mbetet dashuria e publikut dhe mirënjohja e brezave që pasuan. Nëse arti shqiptar ka një rrënjë të fortë, një themel të qëndrueshëm, në atë themel qëndron edhe zëri i Marie Krajës.
Epilogu
Me ndarjen nga jeta të Marie Krajës në 21 nëntor të vitit 1999, Shqipëria humbi një ikonë, por fitoi një trashëgimi të pavdekshme. Zëri i saj vazhdon të dëgjohet kudo ku rritet e mbrohet kultura shqiptare — në skenë, në kujtesë, në shpirtin tonë kolektiv.
Marie Kraja mbetet një dritë e qetë, që nuk zhduket asnjëherë.