Carolin Würfel
E lindur në ish-Gjermaninë Lindore, jam rritur mes dy sistemeve. Por është gabim ta mendosh “të qenët në mes” si një dhomë pritjeje të jetës.
Në vitet 1970, shkrimtarja gjermane Christa Wolf i shkroi një letër mikut dhe kolegut të saj, Lew Kopelew, ku përfshinte këto rreshta: “Njeriu qëndron fare rehat mes të gjitha fronteve dhe, në fund, duhet të kuptojë se ky është, në fakt, i vetmi vend ku mund të qëndrojë.”
Frontet për të cilat fliste Wolf ishin Bashkimi Sovjetik dhe Perëndimi, RDGJ-ja dhe Gjermania Perëndimore, politika e Luftës së Ftohtë. Por unë besoj se kjo ide kishte edhe një domethënie thellësisht personale, sepse edhe ajo ndodhej atëherë në mesin e jetës së saj.
Ka një ironi të hollë në këto fjalë. Të qëndrosh mes të gjitha fronteve mund të nënkuptojë se nuk je i detyruar të zgjedhësh – dhe për disa kjo është një lehtësim. Por mund të nënkuptojë edhe se nuk mbërrin kurrë askund, as këtej e as andej. Në rastin më të keq, të shndërron në një njeri pa qëndrim, pa një pikë të qëndrueshme. Të humbur në mjegull.
Të jesh pjesë e brezit të mijëvjeçarit ka pasur gjithmonë pak a shumë këtë ndjesi. Edhe mbushja e 40 viteve është e tillë.
Statistikisht, gjysma e jetës sime tashmë ka kaluar. Ajo që më pret përpara është një territor i panjohur. Dhe për shumë bashkëmoshatarë të mi, përfshirë edhe mua, numri 40 është i frikshëm, sepse, sado ta zbukurojmë, 40 nuk është 30 e re. Dyzet është thjesht dyzet.
Disa javë para ditëlindjes, shoqja ime më e ngushtë më telefonoi.
— Je gati? — më pyeti.
— Po, — iu përgjigja me një zë të pasigurt. — Më vjen mirë që mbaruan më në fund të tridhjetat. U rrita shumë, mësova shumë, por ishte një periudhë rraskapitëse. Shpresoj që kjo dekadë e re të jetë më e qetë dhe më pak një vallëzim në mes të gjithçkaje.
Vitet e fundit, sidomos gjysma e dytë e të tridhjetave të mia, janë përcaktuar nga ndryshimet: fundi i një martese, shpërngulja vetëm nga Berlini në Stamboll me dy valixhe, një fillim i ri si në punë ashtu edhe në jetën private, dhe mësimi për të jetuar sërish krejt vetëm në një vend të panjohur.
Ishte njëkohësisht e frikshme dhe emocionuese. Por për një kohë të gjatë e shihja këtë si një gjendje të përkohshme, sikur një ditë do të “mbërrija” në një vend të qëndrueshëm sapo të qetësohej pluhuri i këtyre ndryshimeve të mëdha.
Pluhuri është ulur. Por edhe jo.
Mbaj mend se, kur isha fëmijë dhe më pas adoleshente, mendoja se njerëzit që mbushnin 40 vjeç ishin të rritur të vërtetë. Ata e kishin jetën nën kontroll dhe ecnin me siguri përballë çdo sfide. Në përfytyrimin tim ideal, ata kishin makina, shtëpi, rutina të vendosura, të ardhura të sigurta dhe nuk pengoheshin kurrë.
Realiteti është krejt ndryshe.
Shumicën e kohës nuk ndihem aspak se e kam jetën nën kontroll. Ka ditë kur mendoj se duhet të isha diku tjetër. Dhe pyetjet nuk pushojnë: Pse nuk kam ecur më përpara? Pse llogaria ime bankare nuk është më e mbushur? Pse karriera ime nuk është më e konsoliduar? Pse nuk kam blerë një shtëpi apo një makinë? Pse ende nuk kam gjetur një ritëm normal jetese? A duhej të kisha qëndruar e martuar? A duhej të kisha pasur një fëmijë? Mos vallë mora rrugën e gabuar? Dhe nëse po, kur ndodhi kjo? Kur zgjodha historinë në vend të gazetarisë? Apo edhe më herët, kur të gjithë të rriturit më këshillonin të bëhesha juriste?
E di. Nuk jemi vallë të gjithë kështu?
Nuk mendojmë ndonjëherë se, sikur të kishte ndodhur kjo apo ajo, do të ishim më të lumtur, më të sigurt, më të plotësuar?
Në fund të vitit të kaluar u zhvendosa nga ana evropiane e Stambollit në një nga Ishujt e Princave, në Detin Marmara.
Zyrtarisht, ishujt i përkasin qytetit, por në të vërtetë kanë jetën e tyre. Ata ndodhen mes ujit, pikërisht ndërmjet Evropës dhe Azisë. Prej andej mund të shohësh të dy brigjet e Stambollit: herë silueta e qytetit duket qartë, herë zhduket pas mjegullës.
Je pjesë e qytetit. Dhe njëkohësisht nuk je.
Vendimi ishte spontan. Një i njohur më propozoi të merrja apartamentin e tij, i cili, ndryshe nga pjesa tjetër e Stambollit, ishte ende i përballueshëm.
Vetëm pasi u vendosa atje, më pushtuan dyshimet.
Mos vallë të jetosh në një ishull do ta bënte edhe më të rëndë ndjesinë e të qenit në mes? Mos do të humbisja krejtësisht në hapësirë?
Nuk kishte pse të shqetësohesha.
Nuk besoj se kam dashur ndonjëherë një vend aq shumë sa këtë ishull.
Megjithatë, m’u desh kohë të kuptoja pse pikërisht aty ndihesha më e qetë se kurrë më parë.
Diçka kishte ndryshuar.
Një pasdite pranvere, disa miq erdhën me traget nga Stambolli. Para perëndimit të diellit u ulëm mbi një shkëmb dhe soditëm detin. Folëm për atë që secili prej nesh dëshironte të linte pas bashkë me dritën që po shuhej.
Kur erdhi radha ime, thashë vetëm një fjalë turke:
Aradayım.
Jam në mes.
Dhe dua të ndalem së luftuari me këtë ndjesi.
Me këtë ndjenjë se nuk jam e qëndrueshme, se nuk kam mbërritur ende.
Sepse edhe “në mes” është një vend.
Një vend që më lejon të shoh në shumë drejtime njëkohësisht.
Dhe, në fund të fundit, a nuk kam jetuar gjithmonë pikërisht aty?
A nuk është pikërisht aty ku kam jetuar më shumë, kam menduar më shumë dhe jam bërë ajo që jam?
Si Christa Wolf, edhe unë kam qenë qytetare e ish-RDGJ-së. Ishte shumë herët që të kuptoja gjithçka që përjetoi ajo, por mbaj brenda vetes plagën e bashkimit të Gjermanisë pas 40 vitesh ndarjeje.
Që fëmijë kuptova se hapësira mes dy sistemeve, dy ideologjive dhe dy mënyrave krejt të ndryshme të jetesës nuk mund të zhduket me një të rënë të lapsit.
Po të zhdukej ajo hapësirë, do të zhdukeshin edhe historitë që e krijuan.
Megjithatë, ne jemi mësuar ta shohim këtë gjendje si një dështim.
Si provë se nuk kemi bërë mjaftueshëm. Nuk kemi mësuar mjaftueshëm. Nuk kemi ndërtuar mjaftueshëm. Nuk kemi siguruar mjaftueshëm. Nuk jemi bërë mjaftueshëm.
Sa herë shkoj në Gjermani më pyesin:
— Edhe sa do të rrish atje? Kur do të kthehesh përfundimisht?
Ndërsa në Turqi shumë njerëz nuk e kuptojnë pse unë, një shtetase gjermane me një jetë në Evropë, zgjedh të jetoj në Stamboll.
Gjithmonë ekziston nënkuptimi se kjo jetë “në mes” është vetëm një aventurë kalimtare dhe se një ditë do të përfundojë, sapo të zgjedh njërën anë.
Sikur të qenit në mes të ishte vetëm një dhomë pritjeje dhe jo vetë jeta.
Por unë nuk e besoj më këtë.
Sepse, në fund të fundit, a nuk lëvizim të gjithë vazhdimisht mes fronteve?
Ditën e ditëlindjes, shoqja ime më telefonoi sërish.
— Si është atje? Ndihesh ndryshe tani që mbushe 40?
Qesha.
— Jo. Ndihem njësoj. Në mes, si gjithmonë. Sepse pikërisht aty jetohen jetët tona.
Sigurisht që Christa Wolf, ajo grua gjeniale, e kishte kuptuar këtë shumë kohë më parë.
Mua m’u desh të mbushja dyzet vjeç.
Carolin Würfel është shkrimtare, skenariste dhe gazetare. Ajo jeton mes Berlinit dhe Stambollit dhe është autore e librit Three Women Dreamed of Socialism (“Tri gra ëndërruan socializmin”).
Burimi: theguardian.com