Last Updated on 31/08/2026 by Anisa
Teleskopi hapësinor Nancy Grace Roman i NASA-s u lëshua të dielën nga Florida, duke nisur një mision shumëvjeçar për të vëzhguar zona të mëdha të qiellit dhe për të testuar nëse modeli standard i universit vazhdon të qëndrojë.
NASA nisi teleskopin e saj të ri hapësinor nga Qendra Hapësinore Kennedy në Florida në orën 07:26 me kohën lokale (13:26 CEST), në bordin e një rakete SpaceX Falcon Heavy. Observatori, i cili është më shumë se 12 metra i lartë, do të ketë si mision krijimin e një harte të paprecedentë të kozmosit dhe studimin e disa prej mistereve më të mëdha të fizikës.
Presidenti amerikan Donald Trump, i cili mori pjesë në konferencën për shtyp të NASA-s pas lëshimit përmes një telefonate, përgëzoi agjencinë për nisjen, duke e cilësuar atë si pjesë të “epokës së artë të Amerikës”.
Teleskopi është zhvilluar për më shumë se një dekadë dhe kostoja e tij ka kaluar 4 miliardë dollarë (3.4 miliardë euro). Ai mban emrin e astronomes amerikane Nancy Grace Roman, një prej figurave pioniere të programit hapësinor amerikan, e njohur si “Nëna e Hubble-it”, një tjetër teleskop kryesor i NASA-s.
Ndërsa Hubble zbuloi se universi po zgjerohet më shpejt nga sa mendohej më parë, Roman do të përpiqet t’u japë përgjigje disa prej mistereve të tjera ende të pazgjidhura, përfshirë materien e errët dhe energjinë e errët.
“Roman do t’i japë Tokës një atlas të ri të universit”, tha administratori i NASA-s, Jared Isaacman, në prill, kur prezantoi projektin.
Studimi i të padukshmes
Fusha e shikimit të Roman është më shumë se 100 herë më e madhe se ajo e Hubble-it dhe dukshëm më e gjerë edhe se ajo e James Webb. Teleskopi do të vëzhgojë zona të mëdha të qiellit nga një pikë rreth 1.5 milionë kilometra larg Tokës, distancë të cilën pritet ta përshkojë për rreth 100 ditë.
Roman është projektuar të punojë në koordinim me observatorë të tjerë, përfshirë teleskopin James Webb, i cili ofron fuqi dhe saktësi më të madhe. Teleskopi i ri pritet të zbulojë mijëra ekzoplanete dhe dhjetëra mijëra supernova, shpërthimet që shënojnë fundin e jetës së yjeve masivë.
“Do të jetë katalogu më i madh i objekteve astronomike që është krijuar ndonjëherë dhe do të na ndihmojë të kuptojmë se sa të zakonshme janë sistemet diellore si i yni”, tha Dave Content, menaxheri teknik i Roman.
Teleskopi i ri do të ndihmojë gjithashtu në studimin e dy prej mistereve më të mëdha të fizikës: materies së errët dhe energjisë së errët. Origjina e tyre mbetet e panjohur, por së bashku mendohet se përbëjnë rreth 95 për qind të universit.
Materia e errët besohet se vepron si një lloj “ngjitësi” gravitacional që mban strukturat kozmike së bashku, ndërsa energjia e errët mendohet të jetë një forcë zmbrapsëse që nxit zgjerimin e universit.
Falë aftësisë së tij për të vëzhguar në rrezen infra të kuqe, Roman do të mund të dallojë dritën e emetuar nga objekte qiellore miliarda vite më parë. Në këtë mënyrë, ai do të shikojë në të kaluarën e largët të universit dhe do t’u ofrojë shkencëtarëve të dhëna të reja për të kuptuar më mirë materien dhe energjinë e errët.
Në provë modeli standard i universit
Vëzhgimet e Roman do të plotësojnë punën e Observatorit Rubin në Kili dhe të sondës Euclid të Agjencisë Evropiane të Hapësirës (ESA). Të dhënat e tij priten me interes të madh, pasi mund të sfidojnë mënyrën se si shkencëtarët e kuptojnë strukturën dhe zhvillimin e universit.
Julie McEnery, shkencëtarja kryesore e projektit Roman, tha se kërkimet e fundit sugjerojnë se mënyra se si shkencëtarët kanë kuptuar zgjerimin e hershëm të universit, bazuar në parashikimet e modeleve ekzistuese, mund të jetë e gabuar.
“Vëzhgimet e fundit lënë të kuptohet se modeli ynë standard i universit është i pasaktë”, tha ajo në një konferencë për shtyp të shtunën, duke shtuar se Roman do të ndihmojë në sqarimin e kësaj çështjeje.
“Ai do të thotë përfundimisht: ‘Po, modeli funksionon ose nuk funksionon’. Dhe nëse nuk funksionon, do të na sigurojë saktësinë dhe cilësinë e të dhënave që do të na mundësojnë të fillojmë të dallojmë mes alternativave të ndryshme”, shtoi McEnery.
Shkencëtarët, por edhe publiku i gjerë, do të kenë akses në të dhënat e mbledhura nga Roman. Megjithatë, sasia e tyre do të jetë jashtëzakonisht e madhe.
Teleskopi do të gjenerojë rreth 1.3 terabajt të dhëna në ditë, çka, sipas Content, do të thotë se “nuk mund t’i shkarkosh të dhënat thjesht në laptopin e dikujt”.
Për McEnery, sa më shumë të dhëna të mblidhen, aq më mirë. “Shpresoj shumë dhe, në fakt, pres që shkenca më emocionuese që do të vijë nga Roman të jetë një surprizë, diçka që nuk mund ta parashikonim dhe që do të hapë rrugën për pyetje edhe më të thella për misionet e ardhshme”, tha ajo.