21 Qershori – Dita Ndërkombëtare e Muzikës
Nga Leonard Veizi
Sa herë flasim për muzikën, kemi prirjen të bëhemi sentimentalë. E lidhim me emocionin, me dashurinë, me nostalgjinë, me kujtimet personale. Por rëndësia e saj është shumë më e madhe se kaq.
Muzika nuk është vetëm një art. Ajo është një nga mekanizmat themelorë me të cilët njerëzimi ka ndërtuar veten.
Përpara se të ekzistonin bibliotekat, arkivat dhe librat, shoqëritë ruanin kujtesën nëpërmjet ritmit dhe melodisë. Mitet, historitë, besimet dhe ligjet përcilleshin të kënduara. Fjala e kënduar mbahej mend më lehtë se fjala e folur. Në këtë kuptim, muzika nuk ishte zbukurim i kulturës; ajo ishte një nga kushtet e ekzistencës së saj.
Prandaj 21 Qershori, Dita Ndërkombëtare e Muzikës, nuk duhet parë si një festë e artistëve apo e industrisë muzikore. Është një rast për të reflektuar mbi një fenomen që ka shoqëruar njeriun në çdo etapë të historisë së tij.
Nëse gjuha na ndihmoi të përshkruanim botën, muzika na ndihmoi të krijonim komunitete.
Një ushtri marshon me ritëm. Një ceremoni fetare organizohet rreth tingullit. Një komb ndërton identitetin e vet mbi himne. Një revolucion këndon përpara se të shkruajë programin e tij politik. Muzika ka qenë gjithmonë më shumë se argëtim; ajo ka qenë instrument i organizimit shoqëror.
Kjo është arsyeja pse asnjë pushtet nuk ka qenë indiferent ndaj saj. Perandoritë kanë financuar orkestrat. Kishat kanë ndërtuar tradita muzikore. Regjimet totalitare kanë prodhuar këngët e tyre. Edhe tregu modern e ka kuptuar fuqinë e saj dhe e përdor për të shitur produkte, stile jetese dhe identitete.
Muzika nuk është neutrale. Ajo formëson mënyrën si ndiejmë dhe shpesh mënyrën si mendojmë.
Paradoksi i kohës sonë është se kurrë më parë njerëzimi nuk ka pasur kaq shumë muzikë në dispozicion dhe ndoshta kurrë nuk ka reflektuar kaq pak mbi të.
Platformat dixhitale na ofrojnë miliona këngë. Algoritmet zgjedhin çfarë duhet të dëgjojmë. Muzika është bërë e kudondodhur, por pikërisht kjo prani e vazhdueshme rrezikon ta kthejë atë në sfond. E dëgjojmë pa e dëgjuar.
Nga një akt kulturor, ajo po shndërrohet gjithnjë e më shumë në konsum të menjëhershëm.
Megjithatë, pavarësisht ndryshimeve teknologjike, funksioni i saj themelor mbetet i pandryshuar. Muzika vazhdon të krijojë kujtesë kolektive. Një popull mund të humbasë territor, pasuri apo pushtet, por sa kohë ruan këngët e veta, ruan një pjesë të identitetit të vet.
Në këtë kuptim, historia e muzikës është edhe historia e vetë qytetërimit.
Ndoshta kjo është arsyeja pse çdo epokë lë pas monumentet e saj muzikore. Jo sepse tingulli është më i bukur se fjala, por sepse ai arrin të ruajë diçka që dokumentet nuk e ruajnë dot: atmosferën shpirtërore të një kohe.
Kur dëgjojmë muzikën e një shekulli tjetër, ne nuk dëgjojmë vetëm një sasi notash. Dëgjojmë mënyrën si ajo shoqëri e kuptonte botën.
Kjo është arsyeja e vërtetë pse muzika meriton një ditë ndërkombëtare. Jo sepse na argëton. Jo sepse na emocionon. Por sepse është një nga institucionet më të vjetra dhe më të qëndrueshme të njerëzimit, një arkiv i padukshëm ku brezat kanë depozituar kujtesën, identitetin dhe përvojën e tyre.
Dhe ndoshta kjo është pyetja që vlen të shtrohet më 21 qershor: jo çfarë muzike dëgjojmë, por çfarë kujtese po lëmë për ata që do të vijnë pas nesh.