Në korrikun e vitit 90, në provincën romake, Aleksandri, të Egjiptit, lindi Klaudius Ptolemeu
Nga Leonard Veizi
Në agimin e shekullit të II pas Krishtit, brenda mureve të Aleksandrisë kozmopolite, një nga mendjet më të mëdha të antikitetit hodhi në letër një detaj që do t’i mbijetonte perandorive, luftërave dhe shekujve. Klaudi Ptolemeu, astronomi, matematicieni dhe gjeografi i shquar, nuk e dinte se me dy fjalë të thjeshta në veprën e tij “Gjeografia” po bënte diçka më shumë sesa thjesht kartografi: po vuloste emrin e parë të dokumentuar të një populli dhe hapësire që sot njohim si Shqipëria…
…Përtej debateve akademike rreth origjinës së tij – nëse ishte helen, romak apo me gjak maqedonas nga dinastia e Ptolemenjve – rëndësia e këtij dijetari qëndron te trashëgimia e ftohtë, por jetësore e dëshmisë dokumentare. Vepra e tij Almagesti mund të ketë dominuar astronominë deri në kohën e Kopernikut, por për hapësirën shqiptare, Gjeografia e vitit 130 pas Krishtit mbetet akti i lindjes së memories sonë të shkruar.
Në faqet e kësaj vepre, mes koordinatave dhe përshkrimeve të botës mesdhetare, shfaqen për herë të parë termi “Albanoi” dhe qyteti “Albanopolis”, të vendosura në zemër të territorit përtej Durrësit, në atë hapësirë gjeografike që lidh sot Tiranën me Krujën. Fakti që faqja origjinale e dorëshkrimit mund të jetë dëmtuar apo humbur përgjatë kohërave nuk e zbeh aspak vlerën e kësaj dëshmie. Përmes kopjeve, citimeve dhe traditës historiografike, ky gur i parë i themelit mbetet i palëkundur: nga ky çast nis rrugëtimi dokumentar i emrit që do të sfidojë mijëvjeçarët.
Ky nuk ishte thjesht një regjistrim gjeografik, por nisja e një fije të artë vazhdimësie identitare. Shekuj më vonë, në mesjetën bizantine, Anna Komnena do t’u referohej banorëve të së njëjtës krahinë si Arbanitai në Aleksiadën e saj. Më pas, kronistët normanë dhe perëndimorë do të fiksonin formën latine Albania, duke përcaktuar trevat nga Durrësi drejt jugut. Kjo fije u bart me krenari nga arbëreshët e Italisë dhe arvanitët e Greqisë, u thur në vargjet e “Mesharit” të Gjon Buzukut si Arbën, për t’u shkrirë përfundimisht në emërtimet e sotme: Shqipëri, Shqiptarë, gjuhë shqipe.
Paradoksi i bukur i historisë sonë qëndron pikërisht këtu: ndërsa vetë populli ynë, përmes një evolucioni organik gjuhësor, zgjodhi t’i vinte vendit të vet emrin e shpirtit dhe të kuptimit – Shqipëri – bota e jashtme vazhdoi të përdorë gjuhën e lënë trashëgim nga gjeografi i Aleksandrisë, Albania.
Klaudi Ptolemeu nuk krijoi dot identitetin e një populli; ai thjesht bëri detyrën e shkencëtarit: regjistroi atë që ekzistonte. Por në atë regjistrim të vetëm, ai i fali historisë sonë certifikatën e parë të lindjes. Përpara se shpatat dhe fronet të ngrinin shtete, ishte gjeografia ajo që vendosi gurin e parë në themelet e emrit tonë në hartën e botës.