Ajri që thithim çdo ditë mund të jetë shumë më i rrezikshëm sesa mendojmë. Një studim i ri i Universitetit të Kembrixhit ka arritur në përfundimin se përmirësimi i cilësisë së ajrit, në përputhje me rekomandimet e Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), mund të parandalojë ose të vonojë miliona vdekje çdo vit.
Sipas studimit, të publikuar në revistën shkencore Environment International, respektimi i niveleve të rekomanduara për grimcat e imëta ndotëse PM2.5 mund të shmangë ose të shtyjë rreth 9.4 milionë vdekje në vit në 136 vende me të ardhura të ulëta dhe të mesme.Shifra bëhet edhe më domethënëse kur merret parasysh se ndotja e ajrit nuk është vetëm një çështje mjedisore. Ajo lidhet drejtpërdrejt me sëmundjet e zemrës, mushkërive dhe trurit, si dhe me shpenzime të konsiderueshme për sistemet shëndetësore dhe ekonomitë kombëtare.
Studiuesit analizuan dy ndotës kryesorë: grimcat PM2.5, të cilat janë aq të vogla sa mund të depërtojnë thellë në mushkëri, dhe dioksidin e azotit (NO₂), që lidhet ndër të tjera me emetimet nga transporti dhe proceset e djegies.
Përmes kombinimit të të dhënave mbi cilësinë e ajrit, popullsinë, sëmundshmërinë dhe vdekshmërinë, ekipi shkencor përdori modele kompjuterike për të vlerësuar përfitimet që do të sillte ulja e ndotjes.
Rezultatet tregojnë se, përveç 9.4 milionë vdekjeve që mund të parandalohen ose vonohen përmes reduktimit të PM2.5, përmbushja e udhëzimeve të OBSH-së për dioksidin e azotit mund të shoqërohet me rreth 1.1 milionë vdekje më pak çdo vit.
Autorët sqarojnë se këto dy shifra nuk mund të mblidhen drejtpërdrejt, pasi ndikimet e ndotësve mund të mbivendosen.
Edhe përmirësime më modeste të cilësisë së ajrit do të sillnin rezultate të konsiderueshme. Arritja e objektivave të ndërmjetëm të OBSH-së mund të parandalonte ose të vononte rreth 6.6 milionë vdekje të lidhura me PM2.5 dhe 435 mijë të tjera të lidhura me NO₂.
Por ndikimi nuk ndalet vetëm te jetëgjatësia.
Sipas vlerësimeve të studiuesve, respektimi i niveleve të rekomanduara të PM2.5 mund të shoqërohet çdo vit me 2.8 milionë raste të reja më pak të sëmundjes pulmonare obstruktive kronike, 1.1 milionë raste më pak të demencës, 7.3 milionë raste më pak të sëmundjeve koronare të zemrës dhe 2.3 milionë raste më pak të goditjes në tru.
Këto janë sëmundje që jo vetëm ndikojnë rëndë në cilësinë e jetës së pacientëve, por kërkojnë trajtime afatgjata dhe mbështetje të vazhdueshme nga familjet dhe sistemet shëndetësore.
Studimi vlerëson gjithashtu përfitime të mëdha ekonomike. Vetëm për trajtimin e sëmundjeve koronare të zemrës, ulja e ndotjes në nivelet e rekomanduara mund të sillte kursime vjetore prej rreth 11.8 miliardë dollarësh. Për goditjet në tru, kursimet e mundshme vlerësohen në 5.9 miliardë dollarë, ndërsa për demencën në 8.6 miliardë dollarë.
Përveç kostove të drejtpërdrejta mjekësore, ndotja krijon humbje ekonomike përmes mungesave në punë, uljes së produktivitetit dhe paaftësisë afatgjatë.
Studiuesit e Universitetit të Kembrixhit theksojnë se vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme përballen me sfida të veçanta, pasi urbanizimi i shpejtë, zgjerimi i transportit dhe zhvillimi industrial shpesh kanë ecur më shpejt sesa masat për mbrojtjen e cilësisë së ajrit.
Megjithatë, autorët nënvizojnë se bëhet fjalë për vlerësime të bazuara në modele shkencore dhe jo për jetë të shpëtuara tashmë. Realizimi i këtyre përfitimeve do të kërkonte politika afatgjata dhe ulje të qëndrueshme të ndotjes.