Nga Charlotte Higgins
Nuk mendoja se The Devil Wears Prada 2 do të më bënte të qaja, por ashtu ndodhi. I gjithë ai kamp i rafinuar i modës, të gjitha batutat therëse të filmit të parë (“Patjetër, vazhdo me ritmin e akullnajës, e di sa shumë më kënaq kjo”) treten në një melankoli për një industri mediatike që po lufton për mbijetesë në filmin e dytë. Takojmë Andy Sachs-in e plakur paksa (Anne Hathaway) – dikur asistente e shtypur e redaktores së Runway, Miranda Priestly (Meryl Streep), në filmin origjinal – në momentin kur ajo dhe kolegët e saj gazetare po marrin një çmim për gazetari investigative. Vetëm se pikërisht në atë çast pushohen nga puna me një mesazh telefonik. Krejtësisht realiste: pjesë të tëra të The Washington Post, përfshirë finalistë të Pulitzer-it dhe korrespondentë lufte, pësuan një fat të ngjashëm në shkurt (në atë rast pushimi erdhi përmes subjektit të një emaili).
Nuk mendoja as se do të më zgjonte aq shumë nostalgji. Filmi origjinal The Devil Wears Prada doli në vitin 2006. Të shihje atë portret të maskuar hollë të American Vogue ishte argëtuese. Unë kisha bërë praktikën time profesionale te Condé Nast, te botimi britanik i Vogue dhe te The World of Interiors, dhe ndihesha disi e afërt me Andyn dhe pulovrën e saj të tmerrshme blu – një skeptike që zhytet në atë botë, bëhet pjesë e saj dhe më pas largohet për thirrjen e saj të vërtetë në një gazetë progresiste. Por tani, 20 vite më vonë, ndjesi të tjera më pushtojnë. Siç shkroi së fundmi ish-kolegia ime Louise Chunn në New Statesman, në vitet ’90 nuk kishim asnjë ide se po punonim “në kulmin absolut të tirazhit dhe pushtetit të industrisë së revistave luksoze”. Kur ato volume gjigante me letër të trashë binin rëndë mbi tavolinat tona në Vogue House (dhe vërtet silleshin dorazi), ishin aq solide, aq qetësuese, aq të mbushura me premtimin e glamurit dhe elegancës, sa mendonim se do të zgjaste përgjithmonë.
Sigurisht, ishte një botë absurde. Te Vogue unë punoja në dhomën e korrektuesve – një ishull më vete i saktësisë gramatikore. Ne ishim rojtarët e manualit të stilit, një strehë ku ndaloheshin rreptësisht ndërtimet e çala sintaksore dhe gabimet në shkrimin e Dolce & Gabbana-s (dy B dhe një N!). Më kishin pranuar pas një interviste me një zonjë aristokrate të burimeve njerëzore, e cila më pyeti se me çfarë merrej babai im. Ajo më kërkoi të pranoja ulje page nga puna ime e mëparshme (nëse nuk gaboj, deri në 11 mijë paund), me argumentin se, po, “një milion vajza do të vrisnin për atë punë”.
Nga perspektiva e “folezës” së korrektuesve, shumica e teksteve duhej të shtrëngoheshin me forcë në një formë të pranueshme, për ta thënë butë. Përpjekja ime e parë në shkrim ishte një artikull i vogël i porositur nga zv/redaktorja Anna Harvey, të cilën Princess Diana e konsultonte për veshjet e saj. Artikulli fliste përse nuk ishte elegante të udhëtoje me taksi të zeza londineze të mbuluara me reklama. Një kompani e njohur uji mineral, e fyer, hoqi reklamat e saj nga revista si pasojë. Oops.
Mbështetësja e Alexander McQueen, Isabella Blow, kalonte herë pas here si një fantazmë me kapelet e saj mahnitëse. Unë redaktova kolonën e parë të gatimit të Nigella Lawson. Kishte një zonjë aty pranë, të quajtur Hicky, që dukej se kalonte shumë kohë duke folur në telefon ose duke bërë thashetheme për Twiggy.
Shefja ime, mbretëresha e dhomës së korrekturës, pasardhëse e një familjeje aristokrate jashtëzakonisht të famshme, vishte xhinse Gap dhe vinte çdo ditë në punë me një biçikletë të lashtë. Ishte madhështore, edhe pse gati më pushoi nga puna. (Pasi isha çliruar nga shkrimi i katalogëve postarë në një zonë industriale të Oxfordshire-it, humba pak fokusin kur mbërrita në rrugët e arta të kryeqytetit.) Por ajo më dha një shans të dytë dhe gjithçka shkoi mirë. Tregohej krejtësisht indiferente ndaj rrobave, por më pas tronditi të gjithë kur bleu një pallto lëkure Chanel që ishte paraqitur në revistë. I hoqi butonat me dy C-të e ndërthurura dhe qepi të tjerë që i pëlqenin më shumë.
Do të doja të thoja se ajo periudhë më transformoi personalisht në një grua Chanel, si Andy në filmin e parë, por kë po gënjejmë? H&M ishte zgjedhja standarde për nivelet e ulëta të stafit në ato vite. Kur u largova, më dhuruan kartolinën më tipike të viteve ’90 (Begbie nga Trainspotting duke bërë shenjën “V”) dhe një pashminë të mrekullueshme, të cilën, për keqardhjen time të pafund, e humba në Odesa në vitin 2024, gjatë raportimit për luftën në Ukrainë.
Kam ende një arkiv të vogël nga ajo kohë: një memo e datës 10 janar 1996 nga asistentja e redaktores, që shtynte një mbledhje editoriale që të mos përplasej me “shitjen e Manolo-ve”; dhe një njoftim nga drejtori menaxhues i atëhershëm, Nicholas Coleridge, se tarraca e gjelbëruar e godinës ishte tashmë e hapur, por “ju lutem mos iu afroni shumë buzës e të bini poshtë”.
Nganjëherë gjërat dukeshin përtej parodisë, por kjo nuk ishte plotësisht e vërtetë, sepse, për mrekulli, ekzistonte edhe një autor anonim memo-sh satirike. Njëra prej tyre, me titullin “Kujtesë – Mbërritja në kohë”, paraqiste Coleridge-in që qortonte stafin sepse “kishte prirje të paraqitej vonë, veçanërisht kur kishte greva madhore që paralizonin rrjetin e metrosë së Londrës”, dhe i urdhëronte punonjësit të parashikonin grevat, alarmet për bomba të IRA-s dhe përmbytjet. Memoja përfshinte edhe një listë “numrash të dobishëm telefoni”, mes tyre zyrat e Acas-it, meteorologun Michael Fish, shoferin personal të Coleridge-it dhe – në ato vite para procesit të paqes në Irlandën e Veriut – selinë e Sinn Féin.
Ditë të lumtura, disi. Vitet ’90 ishin epoka e modeleve “size zero” dhe e estetikës “heroin chic”. Mbaj mend një grup drejtuesish të lartë që diskutonin nëse duhej retushuar një fotografi nudo e dy modeleve për të fshehur brinjët e dala, në mënyrë që gratë (ose “vajzat”, siç do të quheshin atëherë) të mos dukeshin të uritura në mënyrë shqetësuese.
Një herë më thirrën në burimet njerëzore sepse bëra diçka që ngjante paksa me organizim sindikal. The World of Interiors – revista motër e Condé Nast ku kalova më pas dhe ku adhuroja kolegët e mi – kishte një shefe të jashtëzakonshme dhe të frikshme, mënyra e së cilës e drejtimit, për ta thënë troç, nuk do t’i mbijetonte protokolleve moderne të dinjitetit në punë, as kuadrit ligjor, sidomos duke qenë se pinte pa pushim cigare Gauloises mbi tavolinë.
Min Hogg njëherë zgjati gishtin e saj të hollë, të njollosur nga nikotina, më preku barkun e mbuluar me një fustan Ghost dhe më pyeti nëse isha shtatzënë. Shpesh mbante çallmë. Një ditë, kur ajo mungonte, i gjithë stafi i revistës, në një atmosferë çlirimi të çmendur, bëri çallma me copa stofi dhe u fotografuam me to. Në vitin 2006, kur unë tashmë isha vendosur te The Guardian, e pashë Hogg-un duke rrëshqitur me gëzim në një rrëshqitëse spirale të instaluar në Turbine Hall të Tate Modern: ajo ishte gjithmonë lozonjare.
Për mua, kujtimet e viteve ’90 janë të parfumuara edhe nga politika e kohës. Konservatorët britanikë po jepnin shpirt. Deputeti Jonathan Aitken kishte gënjyer pafund. Në maj 1997 qëndrova zgjuar gjithë natën duke parë rezultatet zgjedhore dhe më pas, bashkë me një koleg nga Interiors, shkuam në 10 Downing Street për të parë mbërritjen e kryeministrit të ri. Diana vdiq dhe u varros në ditëlindjen time të 25-të. Një muaj më vonë mora një punë te The Guardian. Aty gjeta fisin tim. Dhe edhe sikur Guardian të më pushonte nesër me një mesazh telefoni, nuk do ta imagjinoja kurrë të rikthehesha në atë botë luksoze me letër të shndritshme.