Situata në Ngushticën e Hormuzit, një nga pikat më strategjike të transportit detar në botë, po përkeqësohet ndjeshëm, duke ngritur alarmin për pasoja serioze në ekonominë globale dhe sigurinë ndërkombëtare.
Konflikti i nisur në fund të muajit shkurt mes Shteteve të Bashkuara, Izraelit dhe Iranit ka hyrë në një fazë të rrezikshme përshkallëzimi. Sulmet ajrore dhe detare kanë vijuar pa ndërprerje, ndërsa Irani ka reaguar me kundërsulme jo vetëm ndaj objektivave ushtarake, por edhe ndaj anijeve tregtare dhe vendeve të Gjirit.
Ekspertët e sigurisë e cilësojnë situatën si tepër komplekse dhe të paparashikueshme. Sipas Kevin Rowlands, ish-kapiten i Marinës Mbretërore britanike, sot çdo vendim për lëvizjen e anijeve në rajon është i mbushur me pasiguri.
Ai thekson se për operatorët detarë dhe kapitenët e anijeve është bërë jashtëzakonisht e vështirë të vlerësojnë rrezikun real në terren, nëse duhet të vazhdojnë udhëtimin apo të qëndrojnë në pritje, dhe nëse operimi në këto kushte ka ende kuptim ekonomik.
Pamjet e fundit tregojnë një cisternë nafte të përfshirë nga flakët pranë brigjeve të Omanit, një dëshmi e drejtpërdrejtë e rrezikut që kërcënon trafikun detar. Sipas raportimeve, dhjetëra anije janë sulmuar që nga fillimi i konfliktit, duke detyruar shumicën e kompanive të pezullojnë aktivitetin në zonë.
Ngushtica e Hormuzit është arteria kryesore e furnizimit energjetik global. Rreth 20 për qind e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm në botë kalon përmes kësaj rruge të ngushtë detare. Megjithatë, sipas të dhënave ndërkombëtare, trafiku ka rënë me afro 97 për qind, duke krijuar një situatë të paprecedentë.
Për të shmangur një krizë të thellë energjetike, Shtetet e Bashkuara kanë propozuar masa të jashtëzakonshme. Presidenti Donald Trump ka sugjeruar shoqërimin e cisternave me anije luftarake dhe ofrimin e sigurimeve ndaj rrezikut politik për kompanitë që operojnë në rajon.
Por ekspertët paralajmërojnë se këto masa nuk janë të lehta për t’u zbatuar. Operacionet e eskortimit në ditët e sotme nuk janë më si ato të Luftës së Dytë Botërore. Ato kërkojnë një sistem kompleks mbrojtjeje, që përfshin vëzhgim satelitor, dronë, avionë patrullimi dhe koordinim të vazhdueshëm mes forcave ushtarake dhe kompanive tregtare.
Një sfidë e madhe mbetet vetë natyra gjeografike e Ngushticës së Hormuzit. Me një gjerësi prej vetëm rreth 20 miljesh në pikën më të ngushtë, ajo përbën një korridor të detyruar kalimi për anijet. Nuk ekziston një alternativë tjetër detare për të lidhur Gjirin Persik me tregjet globale.
Kjo e bën rajonin jashtëzakonisht të ndjeshëm ndaj çdo tensioni ushtarak. Për më tepër, rrugët e lundrimit janë shumë të ngushta dhe anijet duhet të kryejnë manovra pranë brigjeve iraniane, duke i ekspozuar ndaj rreziqeve të drejtpërdrejta.
Irani, ndonëse nuk zotëron një flotë të fuqishme detare në kuptimin tradicional, ka investuar në strategji asimetrike për të kontrolluar zonën. Këto përfshijnë përdorimin e raketave bregdetare, minave detare, dronëve luftarakë dhe sulmeve me mjete të vogla të shpejta, të cilat mund të mbingarkojnë sistemet mbrojtëse të kundërshtarëve.
Ekspertët theksojnë se edhe një numër i kufizuar sulmesh mund të ketë ndikim të madh psikologjik dhe ekonomik, duke detyruar kompanitë të shmangin plotësisht rajonin.
Ndërkohë, vendet europiane po monitorojnë nga afër situatën. Franca, Britania e Madhe dhe vende të tjera kanë shprehur gatishmëri për të kontribuar në misione sigurie, megjithëse mbetet e paqartë nëse këto operacione do të realizohen gjatë konfliktit apo vetëm pas stabilizimit të situatës.
Nga ana tjetër, vendet e Gjirit si Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Katari kanë interes të drejtpërdrejtë në ruajtjen e sigurisë së kësaj rruge jetike, pasi ekonomitë e tyre varen nga eksportet e energjisë.
Pasojat ekonomike tashmë janë të dukshme. Çmimet e naftës kanë arritur nivelet më të larta që nga viti 2022, ndërsa rritja e kostove të transportit dhe sigurimit po reflektohet në tregjet globale.
Kompanitë e sigurimeve kanë rritur primet deri në 300 për qind, duke e bërë në shumë raste të paarsyeshme vazhdimin e aktivitetit tregtar në zonë. Nëse kjo situatë vazhdon, zinxhiri global i furnizimit mund të përballet me ndërprerje serioze.
Përveç energjisë, rreziku shtrihet edhe në sektorë të tjerë jetikë. Rreth një e treta e plehrave kimike në botë kalon përmes kësaj ngushtice, çka do të thotë se një bllokim i zgjatur mund të ndikojë drejtpërdrejt në prodhimin bujqësor dhe sigurinë ushqimore globale.
Ekspertët paralajmërojnë se një konflikt i gjatë mund të sjellë pasoja të ngjashme me krizat e mëdha energjetike të viteve ’70, duke rritur inflacionin dhe koston e jetesës në mbarë botën.
Në përfundim, zhvillimet në Ngushticën e Hormuzit mbeten një nga pikat më kritike të sigurisë globale. Ndërsa përpjekjet diplomatike dhe ushtarake vazhdojnë, e ardhmja e këtij korridori jetik mbetet e pasigurt, me ndikime që mund të prekin çdo ekonomi dhe çdo qytetar në planet./MXH